Rayraşîyayîşê Sole yê Gandhiyî û prosesê aştîye

 Tarixê şaran de tayê qonaxî estê ke seba bedilnayîşê qederê yew komelî benê milad. Eşkerayîya Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî ya peyênîya aşma Sibate, semedê çareserîya meseleya kurdan û ronayîşê yew komelê demokratîkî, gamêka zaf muhîm a tarîxî bîye. Na eşkerayîye de bi hawayêko zelal ame zanayene ke demê şerî û pêrodayîşî êdî qedîyayo; ganî sîyaseto demokratîk, dîyalog û aştîye bibê esasê pîyaciwîyayîşî. Vengdayîşo ke vano: "Ma qonaxê şerî ra derbasê qonaxê sîyasetê demokratîkî bibê", eynî wext de semedê akerdişê rayîrê têkoşînê sîvîlî yew fersend o.

Felsefeya Gandhiyî û têkoşîno sîvîl

Wexto ke ma qala xebatêka bêşîdet û aştîyane kenê, mîsalê tewr pîlî ra yew zî rayraşîyayîşê Mahatma Gandhiyî yo. Gandhiyî vera kolonyalîzmê Îngilîzan de, seba ke heqê şarê xo bipawê, tewrê "Rayraşîyayîşê Sole" bi.

Gandhiyî çek nêgirewt destê xo, qet şîdet nêkerd. Ey teyna bi îradeyê xo yê sîvîlî, bi sebir û bi heqdarîya şarê xo, vera yew sîstemê zordarî de bêîtaatîya sîvîle kerde. Sole, seba şarê Hîndîstanî hewceyîyêka bingeyî bîye û Gandhiyî na hewceyîye kerde sembolê xoserbîyayîş û heqanê merdiman. Felsefeya ey a "Satyagraha" (girewtişê raştîye), mojna dinya ke hêzo tewr pîl, bawerîya bi heqîqatî û têkoşînê bêşîdetî yo.

Prosesê sîyaseto demokratîk

Eşkerayîya Sibate zî, bi mantiqê xo raştê felsefeya Gandhiyî ra yena. Prosesê Aştîye seba cografyaya ma sey meşê sole yê Gandhiyî, yew hewceyîya ciwîyayîşî bîye. Çunke na eşkerayîye vana ke heqê kurdan û şaranê bînan êdî bi çekan nê; bi têkoşîno sîvîl, bi dîyalog, bi hiquq û bi sîyaseto demokratîk ganî bêrê girewtene.

Wexto ke Ocalanî veng da ke wa sîyaseto demokratîk bibo esas, no bi xo qebulkerdişê metodanê sîvîlan o. Çareserîya demokratîke û aştîya pozîtîfe, teyna bi bêvengîya çekan nêbena. Ganî sîstemêko demokratîk bêro awankerdene, heqê şaran, nasname û kulturî mîyanê qanûnan de bêrê mîsogerkerdene (garantîkerdene). Fîna ke Gandhiyî bi weçînayîşê sole sîstem lerzna, ewro zî vîr û bawerîya çareserîya aştîyane eşkena sîstemê yewperestî (monîst) bibedilno.

Aştîye bi wijdan û qerar awan bena

Eşkerayîya 27 Sibate de, dîqet ancîyeno serê înşakerdişê yew komelê demokratîkî û yewbîyayîşê şaran. Komelo demokratîk, o komelo ke tede her nasname û her bawerî eşkena bi azadî û rûmet biciwîyo. Gandhiyî zî Hindîstanêko wina xeyal kerdêne; cayê ke tede misilman, hîndû û dînê bînî bi biratî ciwîyenê. Ewro zî, cografyaya ma de kurd, tirk û şarê bînî eşkenê bi felsefeya komara demokratîke têhet de bi hawayêko aştîyane biciwîyê.

Aştîye têna xelaskerdişê şerî nîya; heman wextî de awankerdişê yew sîstemê edaletî yo. Prosesê Aştîye mojna ma ke wexto ke çekî bêveng benê, sîyaset, wijdan û dîyalog dest pêkenê.

Ma eşkenê vajê ke eşkerayîya Sibate, seba awankerdişê pelgêko newe, yew fersendêko tarîxî bî. Sîyasetê kurd û dînamîkê komelî bi qerardarîya xo ya aştîyane eşkenê biserkewê. Senî ke Gandhiyî bi sebir wezîfeyê xo ard ca û bi bêîtaatîya sîvîle serkewtîye vist destê xo, awankerdişê aştîya Tirkîye zî bi israrê sîyasetê sîvîlî û felsefeya demokratîke mumkun o. Ma hêvî kenê ke domanê ma do mîyanê aştîye û têduştîye de pîl bibê û do welatêkê bêsînor ê wayûbirayîye awan bikê. Rayîrê aştîye, rayîrê wijdanî yo.