Sedîyê Telhe: Rêxistinê Azadî û Xoybûnî
Tarîxê şarê kurdî, bi xoverdayîş, qehremanîye û bedelanê giranan ameyo nuştene. Nê tarîxî de tayê kesayetî estê ke bi vîjnayîş û tewirê xo, seba heq û azadîya şarê xo, canê xo feda kerdo. Înan ra yew zî Sedîyê Telhe (Saîd) yo. Sedîyê Telhe, tarîxê ma de, bi taybetî mîyanê rêxistinanê Azadî û Xoybûnî de wayîrê cayêkê zaf girîng û taybetî yo. 15ê Hezîrane, roja dardakerdişê ey, rîpelanê tarîxî de nê tenya sey roja xemgînîye, eynî wext de sey roja xoverdayîş û rûmetî ameya qeydkerdene
Rêxistina Azadî, wexto ke zext û zordarîya serê şarê kurdî zêde bîbî, serra 1923yîn de ameye ronayene. Armancê na rêxistine, heq, huqûq û estbîyayîşê şarê kurdî pawitiş û vera polîtîkayanê asîmîlasyon û înkarî de bi hawayêkê xurt vindertiş bi. Sedîyê Telhe zî na rêxistine de ca girewt û seba azadîya şarê xo dest bi xebatêka bêhempa kerde. O, nê xebatanê xo de tim û tim raştîye û heqîye pawitê. Azadî, seba şîyarbîyayîşê neteweyî yê kurdan gamêka zaf muhîm bîye. Têkoşerên zey Sedîyê Telheyî, bi bawerîya xo ya pîl û xebata xo ya bêwestayîş, nê karî de bîyî rayber û rayîrnîşander. Înan waştêne ke şarê xo tarîtîye ra bixelisnê û biresnê roşnîye.
Rêxistina Xoybûnî
Dima ra, wexto ke şert û mercî vurîyayî û xoverdayîşî dewam kerd, serra 1927în de, paytextê Lubnanî Beyrût de rêxistina Xoybûnî ameye ronayene. Xoybûn, seba ke heme hêzanê kurdan û eşîran bîyaro têhet û yewîyêka neteweyî virazo, rolêkê tarîxî kay kerd. Xoybûnî bi taybetî Xoverdayîşê Agirî de sey hêzêkê serekî xo mojna û rêxistinbîyayîşêkê xurt viraşt. Sedîyê Telhe zî nê ravêrdeyê zehmetî de, bi zanebîyayîşê neteweyî û welatperwerîyêka xurte, mîyanê Xoybûnî de wezîfeyê giranî girewtî xo ser. O, nê tenya yew şervan, eynî wext de yew zanyar, ronakvîr û qedroyêkê sîyasî yê şarê xo bi. Ey, cuya xo dabi na dewa û bi can û wîjdanê xo xebitîyayêne.
Pergalê serdestan nêrehet kerd
Têkoşînê Sedîyê Telheyî û hevalanê ey, pergalê serdestan nêrehet kerd. O û embazê ey, vera zext û zordarîya dewlete de tewirê xo nêvurnayî û çok nêdayî erd. Labelê, netîceya nê xoverdayîşî de, o hetê hêzanê dewlete ra ame tepiştene û zindan de mend. 15ê Hezîrane de, verê ke bêro dardakerdiş, destûr dîya ke o bi keyeyê xo reyde tewr peyên pêvînayîşêk bikero. No pêvînayîş, hem seba keyeyê ey hem zî seba embazanê ey û tarîxê ma kêlîyêka zaf xemgîn û trajîk bîye. Dima ra, Sedîyê Telhe bêters, bi rûmet û bi sereyêkê berz, şî ver bi darê îdamî. Îdamkerdişê ey, nêeşka adirê azadîye mîyanê zerrîya şarî de bitemirno; dima ra, no adir bî pîlêr û her ca de vila bî.
Bi herfanê zerînan ameyê nuştene
Ewro, wexto ke ma tarîxê xo çim ra vîyarnenê, ma vînenê ke qehremanê sey Sedîyê Telheyî, rîpelanê tarîxî de bi herfanê zêrînan ameyê nuştene. Rêxistinê Azadî û Xoybûnî, bi ked û xebata nê merdimanê erjîyayeyan, bîyî bîngeyê têkoşînê estbîyayîşî. Xatirê Sedîyê Telheyî, vizêr ra heta ewro, zerrîya şarê xo de ciwîyeno û do tim biciwîyo. O, bi xoverdayîş û mergê xo, seba nifşanê-neslanê neweyan bîyo sembolê xoverdayîşî û rûmetî. Tarîx, înanê ke xo feda kerdê, qet vîr a nêkeno.
