24ê Nîsane: Vîrardişê Qetlîamê Ermenîyan û dejê tarîxî

24ê Nîsana 1915î, tarîxê merdimîye de û cografyaya ma de yew roja tewr sîyaye ya. Na roje, semedê destpêkê qetlîam û tehcîrê şarê ermenîyan yena qebulkerdene. Împaratorîya Osmanî, tewr verî roşnvîr, nuştox, hunermend û sîyasetmedarê ermenîyan kuçeyanê Stenbolî de tepiştî û eştî zîndanan. Dima ra zî no ferman bi vila, resa heme şaristan, qeza û dewan. 

Şarê ermenîyî yê ke bi hezaran serran o nê erdan de, Anatolîye û Mezopotamya de ciwîyayêne, bi zor welatê xo ra, keyeyê xo ra ameyî vetene. 

Înan pê payan ramitî çolê Sûrîye, mintiqaya Dera Zorî. Rayîr de bi sehezaran ermenîyî; cinîyî, domanî, extîyarî, veyşanîye û nêweşîye ra merdî. Zafê înan zî rayîr de ameyî qetilkerdene. No qirkerdiş, tenya kiştişê merdiman nêbi; eynî wext de çinkerdîşê yew kulturî, yew ziwanî û yew medenîyetî bi. Ermenîyî nê erdan de wayîrê yew tarîxê xorinî bîyî. Ê westayê nê erdan bîyî; kîlîseyî, banî, pirdî û dikanî viraştêne. Cîrananê xo reyde bi serran pîya ciwîyayî, nan û sol pîya werdî. La o wexto tarî de, mîyanê cîranan de zî yew birîna xorîne akerde. Dêrî, kîlîseyî, dibistanî, mezelî û xatirê yew şarî bînê herre de mendî. Bi nê qetlîamî, cografyaya ma yew rengê xo, yew venga xo yê qedîmî kerd vîndî. Ewro dewan de, şaristanan de xirbeyê bananê înan, mezelanê înan ê ke mendê, ê dejê pîlî qisey kenê.

Dîyaspora de cuyeya zehmet

Dejê na birîne, heta ewro zî zerrîya merdiman de ca gêno. Şarê ermenî, na dej bi xo reyde berd heme dinya. Welatê xo ra dûrî, dîyaspora de yew cuye awan kerde, la qet vîr nêkerd ke çi ameyo sereyê kal û pîranê înan. Ewro, serê nê qetlîamî ra se serrî ra zafêr wext vîyarto. La dejê ci qet nêkêmîyayo. 

Doman û tornê ê merdimanê ke qetlîam ra xelisîyayî, bi nê dej û vîrardeyan pîl bîyî. Bi hezaran domanê sêwîyî û cinîyî kewtî destê miletê bînî, dîn û ziwanê înan ame bedilnayene. Tirs û travmayê nê rojan, nesil bi nesil ameya heta roja ma.

24ê Nîsane, seba şarê ermenî û seba heme merdimanê wayîr-wîjdanan rojeka vîrardişî û şînî ya. 

Dinya de zaf cayan de na roje de merdimî yenê pêser û ê kesanê ke ganê xo dayo, înan bi hurmet vîr anê. Merdimîye rê lazim o ke tarîxê xo reyde rî bi rî biba. Bê qebulkerdişê nê raştîyan, heqîqet nîno ca û aştîyeka raştikêne nêvirazîyena. Înkarkerdişê yew qetlîamî, wina keno ke o dej her roje reyna dest pêbikero.

Birîna coğrafyaya ma ya

Vîrardişê qetlîamê ermenîyan, seba ke reyna nê cografyaya ma de û dinya de qetlîamî nêbê, yew wezîfeyo merdimî yo. Gerek ma nê vengî bihesnî, dejê şarê ermenî fam bikerî û qurbanan bi qedr û qîymet vîra bîyarî. Tarîx nîno bedilnayene, ma nêeşkenî merdeyan apey bîyarî; la ma eşkenî bi vînayîşê heqîqetî siberoj de yewna dinya awan bikerî.