Çareserî neteweya demokratîke ya

Dînamîkê sîyasî û komelkî yê Rojhelatê Miyanênî, nê serranê peyênan de binê tesîrê krîzanê giran û stratejîyanê şerê xorînî de vurnîyenî. Aktorê mîyanneteweyî, bi taybetî Dewletê Amerîkayê Yewbîyayeyî (DYE), Îsraîl, Rûsya û Çîn, nê herêmî sey textêka kayî ya jeopolîtîke vînenî. Polîtîkayê fîguranê sey Donald Trumpî ke tede qezencê tîcarî û hegemonîya şexsî û neteweyî yenê ver, herême de netîceyêko xirab ard meydan. Sîyaseta fîgurê Trumpî, pîya bi hemkarîya mîyanê DYE û Îsraîlî, rûmet û heqê miletanê bînî kerdî qurbanê menfaatanê kapîtalîstan. Na rewşe, krîzanê girdan ê sey şerê Xezayî virazena ke no şer nê sey hedîseyêka tesadufî, sey parçeyêkê plananê stratejîkan ê Şerê Dinyayî yê Hîrêyînî yeno tevsîfkerdene.

Îttîfaqê sîyasî yê serê mezheban

Binê nê kaosî de zîhnîyetê dewlet-netewe, dînperest, mîlîtanîya dînî û mezhepperestî estê. Pergalê dewlet-netewe ke her tim serê yewperestîye û redkerdena nasnameyanê bînî ronîyayo, nêeşkeno çareserîyêka domdare bîyaro. No zîhnîyetê neteweperest û mezhebî, komelê Rojhelatê Miyanênî kerd parçe. Îttîfaqê sîyasî û leşkerî yê ke serê dîn û mezheban virazîyenî, her herêmî fînenî mîyanê çerxê felçbîyayîşî. Nêzdîbîyayîşê DYE û Îsraîlî û muqabeleya înan pîya bi paştdayîşê dînperestê radîkalî, herême daxilê mîyanê lişînêka sîyasî kerde ke tede tenya gon û esteyê merdiman yenê lerzandene. Statuko û rîyakarîya nê pergalî, seba ke nêwazeno raştî û heqîqetan bivîno, tim seba heme şaran karesatanê neweyan amade keno.

Pergalê serdestê globalî

Nê karesatan mîyan de, krîzê ke nika Xezayî û herêmanê bînî de qewmîyenî, aseno ke do faza Şerê Dinyayî yê Hîrêyînî de zêde bibê. Çunke statukopawita herêmî û globalî, wêran û merdimkiştîşî sey hacetêkê serdestîye vînena. Polîtîkayê ke serê xeta statukopawita Îsraîl û paştgiranê ci yenê domkerdene, mîyanê karesatê Xezayî de bîyî asayî. Pergalê serdestê globalî, her wext wazeno ke bi nê qaydeyî kontrolê enerjî û mîntoqanê jeopolîtîkan bikero. Çira munaqeşeya serê herêma Xezayî, teyna problemêkê herêmî nîyo, a parçeyêkê plananê girdan a ke herêmêka hîra tede yeno vurnayene. Labelê no sîyaset, herême ano rewşêka winasî ke miletî êdî nêşenî binê nê barê giran de biciwîyê.

Modernîteya kapîtalîstî

Yew zî koratîya tewr gird a nê pergalî û hemkaranê ci, nêvînayîşê 'heqîqetê kurdan' o. Kurdî, bi xebat, munaqeşe, rêxistinbîyayîş û şerê xo yê vera modernîteya kapîtalîst û çeteyanê radîkalan de, bîyî serkeşîyêko esasî yê sîyasetê Rojhelatê Miyanênî. Şarê kurd nika Rojawan û çar parçeyanê Kurdistanî de pergalêko newe ke serê seyyewbînanî û azadîya cinîyan virazîyayo, ano pîya. Kesê ke nêvînenî ke bê kurdan nê herême de aştî û îstîqrar nîno awankerdene, herême fînenî mîyanê gonîye. Averşîyayîşê nê raştîye, paradîgmayêka newe da naskerdene ke na paradîgma krîzê modernîteya kapîtalîstî mehkum kena û seba heme miletanê herême bena tîrejêka tîjî.

Vera nê krîzanê girdan de, çareserîya tewr rasteqîn û felsefî, paradîgmaya 'Neteweya Demokratîke' ya. Neteweya Demokratîke, vera modelê dewlet-netewe yê yewpawit û zorkerî, modelê kooperasyon, pîyabîyayîş, azadî û zaf-kulturbîyayîşî awan kena. 

No model qebul nêkeno ke ganî teyna yew milet, yew dîn yan zî yew ziwan serdest bibo; heme nasnameyê dînî, etnîkî û kulturî pîya bi azadî û rûmet mîyanê pergalêko demokratîk de weşîya xo ramenî. Neteweya Demokratîke, meseleya milet, mezhep û bawerîyan sey hacetê şerî nê, sey dewlemendîya komelî vînena. No model, çareya tewr fîraz a seba mîntoqayêka sey Rojhelatê Miyanênî ke tede seyan nasnameyî pîya biciwîyê.

Awankerdişê komunan

Seba ke Neteweya Demokratîke weş û domdare biba, ganî no model mîyanê komelî de bêro komelîzekerdene. Gamê pratîkî yê nê felsefeyî, awankerdena komunan, meclîsan û akademîyanê xoseran ê. Her milet, çi kurd, çi ereb, çi asurî yan fars, ganî wezîfeya xo ya rêxistinbîyayîşê demokratîkî bîyaro ca. Sîyaseto azad û xoserîya herêmî, herêmanê sey Rojawanî de bîyî mîsalê tewr weş ê nê modelî. 

Eke na felsefe her herême de vila biba, planê lişînî yê Şerê Dinyayî yê Hîrêyînî do pûç bibê û komelî bîresê aştîyêka domdare. Axirî, xelasîya Rojhelatê Miyanênî ne di destê pergalanê kolonyalîstan û mîlîtanan de ya, ne zî di destê hemkaranê kapîtalîzmî de ya; teyna û teyna di awankerdena Neteweya Demokratîke de ya.