Îran de îdamî û vera zîhnîyetê camêrdkî de têkoşînê cinîyan ê kurdî

Rojhelatê Kurdîstanî û Îran de sîstemê dewlete, seba ke îqtîdarê xo bipawo, her tim şîdet, zext û îdam sey çekêk şuxulnayî. Roj bi roj hûmara îdaman zêde bena û no sîstemo dîktator, bi taybetî cinîyan, domanan û kurdan keno qurbanê nê sîyasetê xo yê lişînî. Rejîmê Îranî, vera waştişê heq, huqûq û azadîye, cewabê xo bi sêpayanê îdamî dano.

Şîdeto sîstematîk

Dewleta Îranî bi zîhnîyetê camêrdkî yena îdarekerdene. No zîhnîyet, serdestîya xo bindestkerdişê cinîyan ser o awan kerdo. Zîhnîyeto camêrdkî, azadîya komelî û bi taybetî xoserîya cinîyan xo rê sey gefêk vîneno, coka zî tewr zaf hêrişê beden û vîrê cinîyan keno. Wexto ke ma ewnîyenê polîtîkayanê dewleta Îranî ra, ma vînenê ke şîdeto ke vera cinîyan yeno kerdene, teyna şîdetêko fizîkî nîyo; no yew şîdeto sîstematîk o. Îdamkerdişê cinîyan, zindanan de tecawuz û îşkencekerdişê înan, teyna yew cezaya huqûqî nîya; na yewe, polîtîkayêka qirkerdişî ya ke wazena îradeyê cinîyan bişikno û bi nê qaydeyî pêro komelî biteresno.

Hûmara îdaman zaf tarî û trajîk a

Eke ma bêrê hûmara îdaman ser, tabloyo ke vejîyeno werte, zaf tarî û trajîk o. Gorê raporanê rêxistinanê heqanê merdiman ê mîyanneteweyîyan, Îran de her serre bi seyan kesî yenê îdamkerdene. Îran, cîhan de tewr zaf merdiman îdam keno. Nê kesan ra xeylêkê înan kurd î, cinî yê û kesê ke wextê domanîya xo de (binê 18 serrîye de) ameyê tepiştene yê. Hûmara raştîka qetî nêzaneyena, çunke dewleta Îranî zafane îdaman dize de, zindananê nimiteyan de kena. La gorê datayanê ke eşkera bîyê, nîsbetê îdamkerdişê kurdan, nifusê Îranî ra zaf zêdêr o. Kurdî nifusê Îranî de se ra des (10%) ê, la yê ke yenê îdamkerdene ra qasê se ra vîst (20%) kurd î. Reyna her serre bi desan cinîyî û tewr tay çend domanî hetê rejîmê mela ra yenê daliqnayene. Nê doman û cinîyî zafane mehkemeyanê bêedalet û bêheqan de yenê muhakemekerdene. Îdamkerdişê domanan û cinîyan, rûyê nê rejîmî yo tewr bêwijdan dano nîşandayene.

Cinîyî çok nêdanê

Vera nê zîhnîyetê tarî û camêrdkî de, cinîyê kurdan û cinîyê Îranî bêveng nêmanenê û çok nêdanê. Bi qetilkerdişê Jîna Emînî ra dima, felsefeya "Jin, Jiyan, Azadî" (Cinî, Cuye, Azadî) pêro Îran û Rojhelat de bi xurtî ameye berzkerdene. Na felsefe, teyna yew slogane nîya; na felsefe paradîgmayêka azadîya cinîyan a û dêsê tirsê yê dewleta Îranî rijna. Cinîyî nika kuçeyan de, zindanan de û her qadê cuye de vera nê zîhnîyetî têkoşîn kenê. Dewlete bi îdaman, bi tepiştişan wazena na xoverdayîşî çin bikera, la vîr û îradeyê "Jin, Jiyan, Azadî" roj bi roj hîna zêde beno xurt.

Bedenê cinîyan

Sîstemê camêrdkî wazeno ke bedenê cinîyan biko zîndan û bi sêpayanê îdamî xof bido şarî. La cinîyî, bi taybetî zî cinîyê kurdan qedera xo destê xo de girewta û ê nê tersî ra ravêrtê. Têkoşînê înan mojneno ra ke, çi qas zext û zilm zêde bibo zî, heskerdişê azadîye qet nêqedîyeno. Raşt a, Îran de bi hezaran kesî ameyî îdamkerdene, bi seyan cinîyî û domanî ameyî qetilkerdene, la tu sêpaya îdamî nêeşkaye felsefeya cuye raştîya xo ra bivisno dûrî. Têkoşînê "Jin, Jiyan, Azadî" bi serebêzîya cinîyan dewam keno û heta ke azadîye bêro, no têkoşîn do nêvîndîyo.