Manîfestoya 27ê Sibate û astengîyî

27ê Sibata 2025î de, vengê ke Îmralî ra ame, nê tenê semedê Kurdan, semedê heme Rojhelatê Mîyanînî bî nîşaneyê deryayêka arame. Rayber Abdullah Ocalanî bi nê vengdayîşî reyna nîşan da ke raştîya aye ya ke dewlet wazena bi metodanê şerî û tecrîdî Îmralî de bifetisno zî, ey bi vîzyonê xo yê "Aştîyêka bi Rûmet" nîşan da ke kîlîtê çareserîye her tim destê ey de yo.

Ewro serê nê vengî ra yew serre derbas bîye, la sîyasetê Anqara hema zî mîyanê "paradoksêko sîyasî" de yo. Dewlet wazena bê bedelnayîşê şert û mercanê Muxatabê Serekî Ocalanî û bê bedelnayîşê hişmendîya xo û pergalê xo yo yewperest û nîjadperest mesele çareser bikero. Di na pratîka dewlete de çareserîye çin a, persgîreya Kurdan a xorîne û girane a serserran hîna zî xorî û giran kena.

Vera çareserîye de hîrê astengîyê bingehînî estê. Ez eşkena nê astengîyan wina rêz bikerî:

1. Erdoğan (Kemanîya Îradeyê Sîyasîyî) Seba çareserkerdişê persê Kurdan, awankerdişê dewleta huqûqî ya demokratîke şert o. Labelê ziwanê şerî yê Erdoganî û koma ey, hewldanê tasfîyekerdişê muxalefetî û seba çareserîye gam nêeştişê îqtîdarî nîşan dano ke îradeyêko sîyasî çin o. Bi taybetî, dewamkerdişê tecrîdê serê Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalanî ke mîyanê nê prosesî de muzakerekarê serek o, îspat keno ke nîyetê çareserîye çin o. Na rewşe nîşan dana ke prosesê çareserîya persgîreya Kurdan tenê waştişê burokrasîya asayîşî yo. Otorîteyo sîyasî na babete rê amade nîyo.

Sîyasetê "lingê xo erdî ra kerdene" yê Osmanîyan ke 1839 de dest pêkerdbi û 40 serrî dima amebi temamkerdene ewro zî dewam keno. Serekê Osmanîyan bi sîyasetê xo, o çîyo ke tewr zaf cî ra tersayêne (parçebîyayîş) ard serê xo. Ma hêvîdar ê ke serekê dewleta Tirkîya eynî şaşîyan nêkerê. Kurdî ewro çareserîye awankerdişê dewletêka cîya de nêvînenê. Tenê wazenê sey netewe bêrê şinasnayîş û heqê xo îdarekerdişî de vînenê. Kurdî wazenê bi nasname û kulturê xo, bi heqanê xo yê gerdûnîyan est bibê û biciwî. Nêdayîşê nê heqan xizmetê yewbîyayîşê Tirkîya nêkeno, xizmetê parçebîyayîşî keno.

Sîyasetê Tirkîya de çareserîye zaf rey sey "karta weçînayîşî" yena şuxulnayene. Eke dewlet bi raştî çareserîye biwaştêne, ganî verê her çîyî muxatabê nê karî, yanî Abdullah Ocalan, azad bîyêne yan zî qet nêbo şertê ey yê dîyalogî bêrê viraştene. Tecrîd nîşan dano ke dewlet nêwazena mesele bi dîyalogêko rûmetdar safî bikero. Tenê wazena Kurdan "teslîm" bigêro.

2. Tirkê Îmtîyazînî Seba ke Tirkê îmtîyazînî nêwazenê pozîsyonê xo yê serdestîye teslîm bikerê, vera têduştîye de benê asteng. Ê waştişê têduştîye yê Kurdan sey netîceya xoverdayîşê Têgêrayîşê Azadîya Kurdistanî yê 1984î ra nata vînenê, sey heqêko serekî ke ganî qet nêameyêne destsernayene, nêvînenê. Vengê 30 mîlyon Kurdanê ke vanê "Ez Tirk nîya, ez Kurd a û ez têduştîye wazena" nêşinasnenê. Bi huqûqê mîyanneteweyî, hemwelatîbîyayîş de şertê "Tirkbîyayîşî" nîjadperestî ya, la ê naye nêvînenê.

Semedê avernêşîyayîşê nê prosesî ra yew zî astengîya ke Tirkê ke musayê îmtîyazanê serdestîye, uca ra yena. Ganî nê Tirkê îmtîyazînî fam bikerê ke azadîya înan serê bêazadîya "yê bînî" de ameya awankerdene. Lazim o ke ê empatî bikerê, Kurdan goşdar bikerê û dejê Qocgirî, Şêx Seîd, Dêrsim, Agirî û Zîlanî qebûl bikerê. Nîjadê dejanê dayîkan çin o, şarê Kurdî nêwazeno domananê xo dima hêsiranê çiman bivarno. Eke Tirkê îmtîyazînî gamêke bierzê, Kurdî bi heme dejanê xo ra amade yê ke des gamî bierzê.

Tirkîya de qismêkê komelî esto ke "têduştîye" sey "vîndîkerdişê heqanê xo" vîneno. Ê nêeşkenê yan zî nêwazenê fam bikerê ke Kurdî nêwazenê heqê Tirkan kemî bikerê, tenê wazenê heqanê xo yê ke ameyê diznayene peyser bigêrê.

Hemwelatîbîyayîşê Tirkîya yo "Tirk-merkezî" binê xo de nîjadperestîyêka nimitîye hewêneno. Heta ke Tirkê îmtîyazînî bi dejê Kurdan nêhesîyê, "wayûbiratîya" ke ma behs kenê do her wext de kemî bimano.

3. Krîzê rejîmî û statuko di rewşa ewroyîne de "Krîzê Rejîmî" esto. Burokrasîya ewlekarîye fam kerdo ke rejîm bi nê hawayî nêşîno, coka sîyaset teşwîqê na game keno. No tespît raşt o, la seba derbaskerdişê nê krîzî, îradeyo sîyasî lazim o. Ganî sey Willy Brandt (Almanya) û Vaclav Havel (Çekya) bê ke sîyasetê populîstî û anketan biewnîyê, gamê raştî bierzîyê. Nê lîderan verê xo nêda anketan, verê xo da "heqîqetî". Tirkîya de zî lîderêko bicesaret lazim o ke xeletîyanê 100 serran raşt bikero. Ma pratîkanê verênan de dî, eke îqtîdar biwazo eşkeno mîyanê 2-3 mengan de raya pêroyîye îqna bikero. La nika ma hewldayîşêko wina nêvînenê.

Sey ke Osmanîyan bi polîtîkayanê xo yê şaşan parçebîyayîş ard serê xo, ewro zî rayedarê dewlete bi tersê "parçebîyayîşî" polîtîkayanê şaşan serê Kurdan de ramnenê û bi nê hawayî bi destê xo zemînê parçebîyayîşî amade kenê.

Ya tewr muhîme, seba weşî û averşîyayîşê nê prosesî, ganî atmosferêko azad bêro awankerdiş. Derheqê nê prosesî de ma fek erênî û nêyênî ra veradê. Hewce yo ke raştîyê ke ma zanê, ma bê mabên bi israr zaf reyan bîyarê ziwan. Ma yewbînî goşdar bikerê û hewl bidê yewbînî fam bikerê. Bedelnayîşê madeyanê qanûnî yê seba hemwelatîya têduştîye bi xurtî bîyarê serê ziwanî.

Na erdnîgarîye zaf dej û jan û trajedîyê zerrîsoteyî dîyî. Eke ma nê dejan nêkerê hîmê qanûnê bingehînî (makezagon), 30-40 serrî dima ma do reyna eynî babete qisey bikerê. Seba çareserîyêka raşte ganî na mesele sey meseleya "ewlekarîye" nê, sey meseleya "heq û huqûqî" bêra vînayene.

Eşkere yo ke Rejîm nêeşkeno bi nê qanûnê bingehînî yê 1982yî dewam bikero. Rejîm nêçar o hişmendîya xo û ya na qanûna xo ya bingehîne ke dewamê qanûna bingehîne ya 1924î ya, bibedelno. La na dewa, tenê dewaya heqanê qanûnîyan nîya, na eynî wext de dewaya "vîrê tarîxî" û "wijdanê komelî" ya.