Murat Bukanî ra sey verpers nê; tesbîtêko raştêkin: Xelesî yewîye de ya

Ziwan, tena amûrê têkilî û qiseykerdişî nîyo; ziwan, rûh, hafiza, tarîx û estbîyayîşê yew miletî yo. Ziwanê maye, şitê maye yo ke ma rê helal o. Her şar bi ziwanê xo est o, bi ziwanê xo weşîya xo rameno û bi ziwanê xo dinya şîrove keno. Eke yew şar ziwanê xo vîndî bikero, o şar ruhê xo, tarîxê xo û nasnameyê xo zî vîndî keno. Coka, têkoşînê ziwanî, têkoşînê estbîyayîşî yo.

Tirkîya de polîtîkayê înkar û asîmîlasyonî, bi serran o ke vera şarê kurdî û ziwanê ci dewam kenê. Labelê ewro ma vînenê ke tayê kesî yan zî grûbî, binê nameyê "Edalet" û "Zazacîye" de, waştene yan nêwaştene, xizmetê nê polîtîkayanê cîyakerdişî kenê. Waştişê "Eşîtlîk Nê, Edalet" ke nuşteyê Serekê Pêroyî yê Federasyonê Zazayan Murat Bukanî nuşto, bingehê xo de yew xetaya tarîxî û komelnasî dano ronayene. No nuşte zî sey verpersêk nê, sey tesbitêko raştêkin o. Nuşteyê Murat Bukanî xetaya girde zî, cîyakerdişê zazayan (Kirddan/Zazayan/Kirmancan/Dimilan) ra neteweya kurdî ya.

Ziwan û Nasname: Ma kam ê?

Ma, sey şarê ke mintiqaya Dêrsim, Çewlîg, Amed, Sêwreg û Varto de ciwîyenê, xo ra vanê "Kird", "Kirmanc", "Dimilî" yan zî "Zaza". Nameyê ma yê cîya-cîya estê, la kokê ma, tarîxê ma û qederê ma yew o. Ma parçeyêkê cewherî yê neteweya kurdî yê. Ziwanê ma zazakî (Kirmanckî/Kirdkî), lehçeyêka qedîm a ziwanê kurdkî ya. Îdîaya ke vana; "Zazakî ziwanêko xoser o û kurdkî ra cîya yo", teorîya ke hetê tayê akademîsyenanê Ewropayî ra ameya vatiş (sey Oskar Mann û Karl Hadank), la bingehê xo de yew teoriya sîyasî ya ke armancê ci parçekerdişê şarê kurdî yo.

Ziwanê ma, kurdkîya kurmancî û soranî ra cîya nîyo; nê ziwanî sey goşeyanê yew dare yê. Gramer, ferheng, folklor û edebîyatê nê lehçeyan nîşan danê ke ma eynî kok ra yenê. Vatişê "Zaza kurd nîyo", tena zazayan bêtewir û bêkes nêveradeno, eynî wext de neteweya kurdî zî zeîf keno. Duzgunê ma, Xizirê ma, şîn û şayîya ma, kilam û lawikê ma yew ê. Kam ke ma yewbînan ra cîya bikero, o awe keno aşê asîmîlasyonî.

Rol û mîsyonê Meclîsê Kirmanckîye

Semedê pawitiş û averberdişê ziwanê ma, xebata standardîzasyonî zaf muhîm a. Standarkerdiş xususî hetê nuştîşî de cîyakerdiş nîyo; armancê ci o yo ke ziwanê ma bibo; ziwanê perwerde, edebîyat û zanistî. Meclîsê Kirmanckîye ziwanê ma sey dewlemendîya neteweya kurdî vîneno û keno ke no ziwan vîndî nêbo. 

No ser ganî herkes wa çalakîya Meclîsê Kirmanckîye ya 20.02.2026î de Amed de bêra kerdêne û UNESCO, Serekkomarî û Wazaretê Perwerdeyê Milliyî rê mekteban bêrê erşawitinî rê beşdar bibo. Eke ma wazenê ziwanê xo bipawê, têkoşîn bêro dayene, têkoşîn nêbo; çew nêeşkeno vera ziwanê serdestî (Tirkî) xo bipawo. Labelê no pawitiş, bi cîyakerdişê zazayan ra kurdan nêbeno. Eke zazayî xo kurdan ra cîya bibînê, do verê lehîya asîmîlasyonî de tena bimanê û hîna zaf vîndî bibê. Tirkîya de sîstemo ke "Yew milet, yew ziwan" ferz keno, zaf baş zano ke eke kurdî parçe bibê, asîmîlasyon asanêr beno. Coka, dewlete tayê wextan de tezê "Zazayî kurd nîyê" teşwîq kerdo. Ma ganî nê kayî bivînê.

Ma vanê; yewîye 

Sernameyê nuşteyî Bukanî ke vano; "Eşîtlîk nê, Edalet". Ma vanê ke, hem seyyyewbînanîye (eşitlik) hem zî edalet, tena bi yewbîyayîş û hêzê miletî mumkin o. Eke şarê zazayî (kirdî) xo parçe bikero, ne eşîtlîk ne zî edalet dest keweno. Edalet o yo ke, ma bi nasnameyê xo yê kurdî û bi lehçeya xo ya zazakî, heqê xo yê perwerde û ciwîyayîşî bîyarê ca.

Zazakî û kurmancî di baskê yew teyrî yê

TRT Kurdî yan zî dezgehê bînî, ganî zazakî/kirmanckî rê cayêko hîna hîra bidê, no raşt o. Labelê no waştiş, ganî binê konîya neteweya kurdî de bêro kerdene. Çunke zazakî û kurmancî, di baskê yew teyrî yê; yew bask bişikîyo, o teyr nêşeno bifiro. Zazakî, kirmanckî, dimilî yan kirdkî; nameyê ci çi beno wa bibo, no ziwan rûhê ma yo. Ma nê ziwanî, bi têkoşînê serran, bi keda nuştox û roşnvîranê kurdan ardo na roje.

Ma bawer kenê ke; xelasîya zazakî, xelasîya kurmancî û xelasîya pêro şarê kurdî yew a. Ma ganî dest bidê destê yewbînan, ziwanê xo bipawê, bi ziwanê xo binusê û biwanê. Labelê ma nêbê kayê sîyasetê "parçe bike û îdare bike". Ma kird ê, ma kurd ê û ziwanê ma kirmanckî (Zazakî) parçeyêko nasnameyê kurdî yo.

Mîyanê baxçeyê neteweya kurdkî de bi serberzî biciwîye

Edalet, bi cîyakerdiş nê, bi yewbîyayîş û wayîrvejîyayîşê erjanê neteweyî yenê destfînayene. Tarîx şahid o ke, şarê ke yewbîyayîşê xo vîndî kerdê, ziwanê xo zî vîndî kerdê. Ma nêwazenê vîndî bibê; ma wazenê sey çinarêka qedîme, kokê xo ser o, bi ziwanê xo yê şîrînî, mîyanê baxçeyê neteweya kurdî de bi serberzî biciwîyê.