Ziwanê ma vîrê ma yo

Mehmet Zahar Oluk

"Her çekuyêk pirdêko ke ma resneno tarîxî yo kihan; ziwan zî nê têyna vengêko, vîrê bi hezaran serran o."

Ziwan têyna ameyîş û virardişê çekuyan nîyo. O, ruhêko ke mîyanê qirikan de helîyeno û beno dinyayêk. Ziwan, vîr o. Şar bi nê rayîrî de xo şinasneno, dinyaya xo virazeno û bi serran xo newe keno.

Her ziwan mîyanê tarîxê dergî û qedîmî de, mîyanê dej û şahîyan de peyda bîyo. Her çekuyêk, rumetê vîrê merdimatîye yo. Eke ziwanê ra çekuyêk kêm bibî, vîrê merdimî ra zî parçeyêk vîndî beno.

Kurdî (Kirmanckî / Zazakî, Kurmancî, Soranî ûsn.) ziwanê qedîm ê welatê ma yê. Ziwanêko mîyanê koyanê berzan, deştanê hîrayan û rayîrê koçerîye de raşt bîyo. Mîyanê vewre û adirî de xo pawito û heta nika ameyo û bi vîrê şarê xo candar mendo.

Şarêko ziwanê xo, vîr ra bikero, têyna çend çekuyan xo vîr ra nêkeno. O koka xo, tarîxê xo, xeyalanê xo, kilamanê xo û sanikanê xo zî vîr ra keno. Coka ziwan mîyanê her yew çekuye de nimite yo. Her veng mîyanê serranê dergan ra yeno û ma rê behsa bîyayîşê ma keno.

Tarîxê welatê ma de ziwan têyna ardîşê peyamêk nêbîyo. Ziwan her wext rayîrê vîrî, bereketa hunerî û xorinîya hîsîyatî bîyo. Koyê Çewlîgî de sey boyêka qedîmî, awa Dêrsimî de sey sirêka pîrozî. Newakê Botanî de sey vengêko herikîyaye, Gola Wanî de sey vîrêko bêveng, deşta Mezopotamya, rayîrê Mûşî û vîrardişê Amedî de pêro ziwanan û merdimatîye ra zafêr çîyan vato.

Ziwan, mîyanê kilamanê govend û çîrokanê ma yê ke şewanê dergan de vajîyenê de, vîrê şarî ra ameyo heta roja ma ya ewroyî.

Dengbêjîya welatê ma de ziwan tewr zaf rengdar û bi heybet aseno. Dengbêjan têyna kilam nêvatêne. Înan mîyanê her kilamî de vîrê şarî vatêne, vîrardişê şarî pawitêne. Her kilame bîyê leteyêk vîrî: vengê şarî, tenêbîyayîşê koyan yan zî reça rayîrê dergî ke mîyanê toz û dûmanî de mendî.

 

Labelê her kilame herfêka peyama wextî ya ke vajîyaya: dejê miletî, lorîna bêvengîya dewan, vengdayîşê koyan û hêvîya şarî ke wazeno vîrê xo gandar bigêro. Dengbêjî têyna huner nîya; a arşîva zîndî ya vîrê şarî ya, kutubxaneyêko ke mîyanê zerrî de nusîyayo.

Ziwan, her dem mîyanê heyatê rojaneyî de gandar bîyo; beno. Mîyanê xoşaberê keyeyî de, mîyanê dûmanê adirî de beno vila, mîyanê lorîkanê dayîkan de sey xezalêk nerm herikîyeno, mîyanê çîrokanê pîran de reça ma mîyanê axî de newe kenê. Ziwan roj bi roje xo newe kerdo / keno.

Şarê ke ziwanê xo mîyanê cuyê rojaneyî de bipawo, o şar vîrê xo zî paweno. Çunke her çekuye, wexto ke fek ra vejîyena, bena pirdêk û ma û tarîxê ma pê de resnena yewbînî.

Heta roja ma, ziwanê ma zaf rayan rastê zehmetîyan ameyo. Mîyanê firtineyan de mendo, binê asîmîlasyonêko xorin de derbaz bîyo, labelê qet çilaya xo nêwedarda. Binê her şertî de ziwan bîyo hêza vîrê şarî û kultura xo ya qedîmî gandar verdayo û ameyo heta roja ma ya ewroyî.

Cokayo ke ziwan têyna pergalê çekuyan nîyo; o rayîrê vîrardiş, naskerdiş û bîyayîşî yo. Eke şar ziwanê xo vîndî bikero, rayîrê vîrardişê xo zî vîndî keno; dinyaya ey bena bêveng û kerr. Labelê eke ziwan zîndî bimano, vîr zî zîndî maneno. Seba nê zî pawitişê ziwanî têyna pawitişê çekuyan nîyo; o pawitişê tarîx, kultur û bîyayîşê şarî yo.

Ziwanê ma, sey darêka qedîme yo: koka xo mîyanê axa tarîxî de xorin kerda û kena, rîşanê xo bi deryayanê dûran resnena û her demsal de zî pelanê neweyan virazena. Eke ma ziwanê maye qedîrnas bikerî, vîrê şarê ma zî her wext hişyar maneno û gandarbîyayîşê ziwanê ma zî mîyanê her qirikî de, mîyanê her kilamî de dewam keno.

Peynîye de, ziwanê ma veng û rengê tarîxê ma yo. Her çekuye vîrê mîlyonan merdiman o ke hezar serran ra heta nê koyan de menda. Na hafiza şahidê bîyayîş û xoverdayîşê şarê Kurdî ya.

Şarê ke wayîrê ziwan û vîrê xo bivejîyo, tarîx de qet vîndî nêbeno. Cokayo ke ziwan têyna veng nîyo; o kokê ma yo, rumetê ma yo û dinya de nîşanê estbîyayîşê ma yo. Ziwanê ma o adir o ke bi hezaran serran mîyanê rîpelanê tarîxî de vêşeno û bi vengê ma vîrê ma kerdo roşnî.

 

Ziwan sey rumetêko ke mîyanê koyanê ma de herikîyayo û ziwanê ma ruhê ma de zî herikîyeno. Ziwan qet nêqedîyeno û vîr ra nêşino; merdimî kêmî benê, labelê ziwan sey asmênêko bêveng o ke tede her çekuye sey estareyêk roşnayî dana ameyoxê ma.

Heta ke na dara qedîme pelanê neweyan virazena, vîrê şarê ma zî her wext hişyar maneno û tarîxê ma mîyanê zemanî de her dem zîndî maneno. Gereka ma wayîrê ziwanê xo bivejîyê. Her keye de, her kuçe de û her xala cuye de bi ziwanê xo qisey bikerî û ey berz bikerî. Çimkî ziwanê ma; keyeyê ma, tarîxê ma û ameyoxê ma yo.