Abdullah Ocalan: Kurdîstan de ganî her xebata dezgehan bi kurdkî ba

Sîstemê netewe-dewlete yo ke serê hîmê yew netewe, yew bawerî û yewrengîye de awan bîyo, heme netewe û bawerîyanê cîyayan çîn hesibneno. No sîstemo ke serdestî, mêtingerî û îşxalkerîye aver beno, bîyo sebebê qirkerdişê kultur û ziwanî. Zaf ziwan û neteweyî hetê serdest û mêtingeran ra ameyî çînkerdene. Vera mêtingerîye, neteweyanê bindestan zaf serewedaritişî viraştî. 

Şarê bindestî seba azadîya ziwan, kultur û cografyaya xo vera kolonyalîzmî serewedaritişê girdî kerdî û nê serewedaritişî heme şaranê bindestan rê bîyî nimûne. Înan ra yew zî wendekarê Bangladeşî yê ke vera mêtingerîya Hîndîstanî sere wedarit. Zaf wendekarê Bangladeşî wexto ke seba heqê ziwanê xo yê maye çalakîye viraşte, dinyaya xo bedilnaye (heyatê xo vînî kerdî). Rêxistina Kultur, Perwerde û Zanistî ya Neteweyanê Yewbîyayeyan (UNESCO) 17ê Teşrîna Peyêne 1999 de seba ke bale biko vîrardişê înan ser, 21ê Sibate sey Roja Ziwanê Dayîke ya Dinya îlan kerde.

Şarê bindestî yê ke vera mêtingerî û kolonyalîzmî xover danê, 21ê Sibate Roja Ziwanê Dayîke ya Dinya sey rojêka têkoşînî vînenê. Şarê Kurdî yo ke bi seyan serrî yo vera mêtingerîye xover dano, sey her serre emserr zî do qadan de statuyê ziwanê xo biwazo. Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan o ke vera mêtingerîye rayberîya serewedaritişê 29ine yê Azadîya Kurdîstanî kerde, venga 27ê Sibate ya Aştî û Komelka Demokratîke de dîyar kerd ke estbîyayîşê şarê kurdî garantî bîyo û êdî dor dora azadîye ya. Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan seba azadîye zî maneyêko gird dano ziwan û kulturî.

‘Komelo ke wayîrê ziwanê xo nêvejo do cuyêka gemare ra azad nêbo’

Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan cîldê 5ine yê Kitabê Manîfestoyê Şaristanîya Demokratîke de bi sernameyê “Problemê Kurdan û Çareserîya Neteweya Demokratîke” serê pawitişê ziwan û kulturê kurdkî de vindeno. Abdullah Ocalan ziwanî sey hîmê tewr bingehîn ê kulturî pênase keno û nê ercnayîşî keno: “Ziwan seba komelêk destkewteyêka hişmendî, estetîk, mane û hestî yo. Averşîyayîşê ziwanî û averşîyayîşê cuye bi yewbînan girê dano. Komelêk ziwanê xo yê dayîke çi qas aver bera, do cuyê xo zî o wina aver bera. Bi heman awayî çi qas ziwanê xo vînî bikera û bikewa binê bandora ziwanê serdest û mêtingeran, do wina raştê hêlînayîşî (asîmîlasyon) bêra. Cuye yê komelêko ke raştê hêlînayîşî ameyo, nêbeno exlaqî, estetîk û bi mane û sey komelêko nêweş do bi hawayêko trajîk vîndî bibo. Nimûne; rewşa kurdan de eke komel wayîrê ziwanê xo nêvejo, do ver bi feqîrîye şîro û hetê exlaq û estetîkî ra şaş biciwîyo û do nêeşkero xo cuyêka gemare û xayîne ra bixelisno."

‘Ma qet fek ziwanê xo ra nêverdanê’

Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan 18ê Adara 2013î de pêvînayîşo ke bi heyetê Îmraliyî reyde viraşt de, serê qanûnê bingehînî (destûre) yê Tirkîya û heqanê kultur û ziwanî pêşnîyazan keno. Abdullah Ocalan wina vano: “Zaf welatan de hema zî herêmî şinê referandum û ameyoxê xo bi xo dîyar kenê. Ganî nê çîyî qanûnê bingehînî yê Tirkîya de bibê. Heto bîn ra ganî reformê xorayîrberîyanê herêmîyan zî pê bêro. Bi nê hawayî meclîsê herêmî hetê aborî, asayîş, perwerde, kultur û weşîye ra wayîrê qiseyî bibê. Problemê perwerdeyê ziwanê dayîke zî wina bi rayîrê nê çîyî yena çareser kerdene. Wa weş bêro fam kerdene ke kurdî qet fek ziwanê xo ra nêverdanê.”

‘Ganî heme çîyê dezgehan bi kurdkî bo’

Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan pêvînayîşo peyên o ke bi keyeyê xo reyde kerd de zî serê muhîmîya ziwanê dayîke de vindeno. Birayê Abdullah Ocalanî, Mehmet Ocalanî qala pêvînayîşê peyênî kerde û ard ziwan ke Abdullah Ocalan serê muhîmîya ziwanê dayîke de qiseykerdişêko derg kerdo û wina qala pêvînayîşî kerde: “Serekî pêvînayîş de ard ziwan ke têkoşîno 50 serre estbîyayîşê kurdan dayo qebul kerdene û va ke ‘nê wextî ra dima Kurdîstan de heme dezgeyê demokratîkî ganî heme çîyê înan, her xebata înan bi kurdkî bo’. La çi heyf dezgeyê ma hema zî nê na hişmendîye de yê. Nika ez reyna şira hetê Serekî ez do çi cewab bida ey? Dezgeyê ma, partîyê ma yê sîyasîyî kurdkî qisey nêkenê. Eşkerayîyan de bi di-hîrê çekuyan silamêkê kurdkî danê û dima tirkî qisey kenê. Çi heyf bi nê hawayî dezgeyê ma yê demokratîkî nêeşkenê ma azad bikerê. Ma nê çîyî qebul nêkenê. Serek pêvînayîş de serê nê çîyî hêrs bî û va ke nê çîyî qebul nêkerê.”

 

‘Cuye bi kurdkî bicuyê’

Mehmet Ocalanî dîyar kerd ke Abdullah Ocalanî pêvînayîş de ey rê vato ke ganî kurdî her qada cuye de bi kurdkî bicuyê û nê ercnayîşî kerdî: “No talîmatê Serekî yo. Serek vano: ‘Her ca de, zereyê keyeyî de, kombîyayîşan de û heme qadanê cuye de ganî cuyayîşê şima bi kurdkî bo’. Ma vera hêlînayîşî (asîmîlasyon) dewlete reyde têkoşîn kenê la hetê ziwanî ra ma zî cayê dewlete girewto. Eke kurdkî nêzano ganî Kurdîstan de parlementerîye nêkero. Çi heqê to esto ti kurdan asîmîle bikerî. Bi di çekuyan kurdkî qisey bikerê û dima tirkî qisey bikerê, nêbeno. Ma înan seba embazanê xo yê kurdan vanê. Wa embazê ma yê tirk û erebî dezgeyanê ma de bi ziwan û rengê xo bibê. La wa embazê ma yê kurdî zî bi ziwan û rengê xo bibê. Serekî zî no çî va. Va: ‘qet ma qebul nêkenê, eke yew kurd bo û kurdkî nêzano bi hawayêko wîjdanî ganî rayberîye nêkero.’ Nê qiseyî seba heme dezge û partîyanê ma vatî. La çi heyf hema zî qet vurîyayîş çin o.”

Çime: Ajansa Welat