Medan ra heta ewro sembola azadîye: Tîjîya Newroze

Tarîxê merdimîye de tîjî û adir her tim sembolê ciwîyayîşî, roşnîye û germîye bîyê. La qandê şarê kurdî tîjî û adir tena nê manayan nêdanê; eynî wext de manaya xoverdayîşî, azadîye û yewîya neteweyîye danê. Tarîxê kurdan de sembola tîjîye, o ke Împaratorîya Medan ra mîras mendo, û Roşanê Newrozî tim û tim pîya ameyê vîrardiş. Ewro, serra 2026î de, wexto ke ma kewnê aşma Adare û ver bi Newrozî şinê, na sembol û na roje qandê yewîya kurdanê çar parçeyan û pêvajoya aştîye hîna zêde muhîm ê. Tîja ke roje kena roşnî, seba kurdan mizgînîya rûmet û serkewtişî ya zî.

Adir serê koyan de yeno wekerdene

Tarîx de Împaratorîya Medan, seba kurdan sey koka tarîxî û sîyasî ameya qebulkerdene. Medan tîjî sey sembolêko fîraz hesibnayêne. Tîjî, tarîtîye çin kena, roşnîye û germîye ana. Na bawerîye, cografyaya Mezopotamya de dînê Zerdeştîye de zî cayêkê pîlî gêna; Ahura Mazda (Hormuzd) tîmsalê roşnîye, heqîqet û rindîye yo, Ehrîman (Zirwan) zî tîmsalê tarîtîye, zilmî û xirabîye yo. Sembolê tîjîye yê kurdan, bi vîst û yew (21) tîrêjanê xo, roje 21ê Adare, yanî destpêkê wextê neweyî û Newrozî nîşan dano. Medan ra heta ewro, nê vîst û yew tîrêjî nîşan danê ke kurdî tîjîye ra, azadîye ra hes kenê û qetî tarîtî û koletîye qebul nêkenê. Adirê ke serê koyan de yenê wekerdene, tîjîya erdî yê.

Estanika Newroze, mîtolojîya kurdan de cayêkê xurtî gêna. Kawayê Asinkarî, verba zalim Dehaqî ke mezgê ciwananê kurdan werdêne û tarîtî ardbi erdê kurdan, sere wedarit. Kawayî adirêko pîl wekerd û peynîya tarîtîye û zilmî arde. O adir, 2638 serrî yo koyanê Kurdistanî de, kuçeyanê şaristan de û zerîya her kurdî de vêşeno. Newroz tena roşanêkê wesarî nîyo; Newroz roja serkewtişê heqîqetî yo, roja xoverdayîşî ya. Semedê nê adirî ra yo ke, kurdî nê roşanî zey roşanê neteweyî, roja vejîyayîşî pîroz kenê. Merdimî dorê adirî de kom benê, dest danê yewbînan û govend gîrênê. No zî ruhê yewbîyayîşî nîşan dano.

Bi ruhê Kawayî, verba Dehaqanê ewroyî

Sesarra vîst û yewine (21.) de, kurdî reyna bi ruhê Kawayî, verba Dehaqanê ewroyî têkoşîn danê. Ma nika serra 2026î de yê û reyna aşma adare de yê. Rojhelato Mîyanên de kaos, şer û tehlukeyî dewam kenê, la eynî wext de hêvîyêka pîla aştîye zî esta. Tirkîya de "Pêvajoya Çareserîye" û aştîye reyna kewto rojeve. Newroza 2026î, qandê nê pêvajoyî wayîrê manayêka tarîxî ya. Pêvajoyê aştîye û çareserîya demokratîke, eke bi îradeyêkê xurt û zerrîdarî bêro ramitene, do qederê ne tena kurdanê Vakurî, heman wext de do qederê pêro şaranê Tirkîya û herême bivurno. Aştîya ke nê welatî de bêra awankerdene, do bi hawayêkê pozîtîfî tesîrê parçeyanê bînan zî bikera. Pêvajoyê aştîye yeno a mana ke ganî sîyaseto demokratîk bêro xurtkerdene û heqê kulturî û ziwanî bêrê naskerdene. Kurdî wazenê ke bi nasnameyê xo, bi ziwanê xo (kurmancî û kirmanckî/zazakî) û bi kulturê xo azad biciwîyê. Adirê Newroza 2026î do waştişê na aştîya bi rûmetî reyna biqîro. Aştîya komelkîye, tena bi edalet, heqîqet û naskerdişê îradeyê şarê kurdî eşkena bêra ca.

Çar parçeyanê Kurdistanî de hîs kenê

Yewîya neteweyî ya kurdan, ewro her wextî ra zêdetir mecbûrî ya. Sînorê ke bi peymana Sykes-Picotî û peymana Lozanî ameyê xêzkerdene, bedena Kurdistanî kerd çar perçeyî. La nê sînorê sunîyî, qet nêeşkayî ruh û zerîya kurdan parçe bikerê. Wexto ke Amed de adirê Newrozî vêşeno, Qamişlo de, Hewlêr de û Mehabad de kurdî germîya ê adirî hîs kenê. Ewro çar parçeyanê Kurdistanî de zî têkoşîn û bedelî estê. Sûrîye de (Rojava) sîstemêkê demokratîkî yê xoserî û îradeyê şarî ameyo awankerdene. Uca de cinîyanê kurdan pêşengîya şorişî kerde û verba tarîtîya DAIŞ’î tîjîya azadîye vînayî. Iraq de (Başûr) statuyêkê federalî esto; no statu qandê heme kurdan destkewteyêko muhîm o, la ganî verba hêrişanê teberî xurt bêro pawitene. Îran de (Rojhilat) bi felsefeya "Jin, Jîyan, Azadîye" (Cinî, Ciwîyayîş, Azadîye) xoverdayîşêko pîl ê cinîyan û ciwanan dewam keno. Rejîmê Îranî bi îdaman wazeno vengê kurdan bibirno, la ruhê Qazî Muhammedî û adirê Newrozî qet nêmireno. Tirkîya de (Vakur) zî têkoşînê sîyasetê demokratîkî, seba çareserîya qanûnî û nasnameyê seyyewbînanîyî esto. Pêvajoya çareserîye yê 2026î, eşkeno nê çar parçeyan rê zî bibo nîşanêka aştîya herêmîye.

Nê heme dînamîkî nîşan danê ke kurdî êdî aktorekê pîl ê Rojhelatê Mîyanên ê. Yewîya kurdanê nê çar perçeyan do bibo temînatê aştî û aramîya heme herême. Eke kurdî yewîya xo ya neteweyî xurt bikerê, sîyasetêkê hemparî biafirnê û yewbînan rê bibê paştgir, qet yew hêz nêeşkeno îradeyê înan bişikno. Yewîya neteweyî tena yew sîyaset nîyo; eynî wext de paştîdayîşê kulturî, ziwanî û komelkî yo. Ziwanê kurdî, bi lehçeyanê xo yê (kurmancî, soranî, kirmanckî/zazakî, kelhurî, hewramî) ganî bibo pirdê na yewîye. Wexto ke kurdî bi ziwanê xo qisey kenê, bi kulturê xo govend gîrênê û kincanê xo yê neteweyîyan danê xo ra, a yewîye hîna xurt bena.

Bi kilmî, sembolê tîjîye roşnî û heqîqet o, Newroz zî çalakî û hereketê na roşnîye yo. Tîjîya Medan, ewro bi adirê Kawayê Asinkarî û bi îradeyê şarê kurdî, çar parçeyanê cografyaya Kurdistanî roşnî kena. Newroza 2026î, ganî bibo Newroza aştîya bi rûmetî, Newroza yewîya demokratîke û Newroza xurtkerdişê têkîlîyê biratîya şaran. Wa tîjîya azadîye tim serê koyanê ma ra, serê deşt û şaristanê ma ra bibiriqîyo. Heta ke adirê Newrozî vêşeno, heta ke tîjî danê erdî ro, hêvîya kurdan qet nêqedîyena. Roşanê şima yê Newrozî firaz bo!