Netîcenameyê Konferansê Ziwanê Kurdkî ame eşkerakerdiş: Konferans vîzyonêk dîyar kerd

Sazîyanê Ziwanê Kurdkî yê şaristananê Vakurê Kurdîstanî û şaristananê Tirkîya ke xebatanê ziwan û edebîyatê kurdkî rayra benî, 27-28ê hezîrane de Salona Konferansî ya Çand Amedî ya Şaredarîya Şaristanê Girdî ya Amedî de Konferansê Ziwanê Kurdkî viraşt.

Konferans bi sloganê “Statu ra Heta Perwerdeyî Seba Muzakereyî Çarçiwayêka Newîye” rayra şî. Ziwannas, mamoste û rayberê sazgehanê ziwanê kurdkî, nuştox, akademîsyen, sîyasetmedar, hemşaredarê şaredarîyan, temsîlkarê rêxistinanê sîvîlan, rojnameger, xebatkarê kultur û hunerê kurdkî tewrê konferansî bîyî û rewşa ziwanê kurdkî û polîtîkayê serê ziwanî bi roniştişan munaqese kerdî. Peynîya munaqeseyan netîcenameyê konferansî ame hadrekerdene. 

Netîceyê konferansî ewro Salona Konferansî ya Çand Amedî ya Şaredarîya Şaristanê Girdî ya Amedî de ame eşkerakerdiş. Netîcenameyê konferansî yê kurmancî, Endama Heyetê Amedekar ê Konferansî Leyla Kaymaze wend.

Netîcenameyê konferansî yê zazakî zî Endamê Heyetê Amedekar ê Konferansî Mehmet Şahînî wend.

Netîcenameyê Konferansî wina yo:

“27-28ê Hezîrana 2026î de Amed de, Eywana konferansî ya Çand Amedî de, bi hetkarîya Sazîyanê Ziwanê Kurdkî yê Demokratîkan, bi şîara 'Statu ra Heta Perwerdeyî; Seba Muzakereyî Çarçiwayêka Newîye' KONFERANSÊ ZIWANÊ KURDKÎ pêk ame.

Nê Konferansê Ziwanê Kurdkî de, zaf nuştox, akademîsyen, sîyasetmedar, huquqnas, mamoste û aktîvîstê ziwanê kurdkî yê ke nê babetan de serwext ê û heman wextî de temsîlkarê sazî û dezgehanê sîvîl/komelkî yê demokratîkan, partîyê sîyasîyî û sazîyê hemkarî ardî pêser.

Amanca bingehîne ya konferansê ma a bî ke sero statuyê huqûqî yê kurdkî, sîyaset û polîtîkayê ziwanî, perwerdeyê bi ziwanê dadîye/maye, rol û rîskê komelkî û stratejîyê ameyoxî yê ziwanê kurdkî, mabênê akademî, sîyaset û sazîyanê komelê sîvîlî de binyadê muzakere, hetkarî û fikirîyayîşî awan bikero. Konferansî di rojî dewam kerd û hewt roniştişan ra pêk ame.

Her roniştiş de sernameyê cîyayî ameyî erjnayîş. Her sername bi pers û persgirêkanê xo ame erjnayîş û tehlîlê çareserkerdişê persgirêkanê komelkîyan ê ziwan û perwerdeyî ameyî cigêrayîş û netîce de tespîtê zaf muhîmî ameyî kerdiş. Persgirêkê estbîyayeyî ameyî erjnayîş û pêşnîyazê çareserkerdişî yê şênberî vejîyayî werte. Wirdî rojanê konferansî de bi desan sazî û dezgehanê demokratîkan ra 550 delegeyî beşdar bîyî. 19 panelîstan bi babetanê xo yê cîyayan gotarê xo pêşkêş kerdî.

Konferansê Ziwanê Kurdkî de nê babetan sero erjnayîş virazîya;

Statuyê huqûqî yê kurdkî, rewşa estbîyayîye û perspektîfê ameyoxî,

Ziwanê dadîye/maye û perwerdeyê bi zafziwanî û zafzaravayî, stratejî û zehmetîyê ci

Pawitişê hîşmendîya ziwanî de rol û rîskê kultur, huner û medya

Bi tewrbîyayîşê komelê sîvîlî ceribnayîşê xurtkerdişê kurdkî (Bikarardişê ziwanê kurdkî de tewrbîyayîşê însîyatîfê sîvîlî)

Mabênê nifşan de sewqkerdişê kurdkî û stratejîyê domdarîye

Stratejî û polîtîkayê partî û rayberîyanê herêmîyan yê ziwanî

Stratejî û polîtîkayê ziwanê kurdkî (Plansazî û sazumanîya ziwanî), muzakereyî ameyî kerdiş û qerarî ameyî girewtiş.

Konferansê ma de muhîmîya ziwanî ya seba şarî, komel û neteweyan ameye erjnayîş. Ziwan tenya zey amûrêkê ragîhandinî nêro vînayîş. Ziwan merdimî keno merdim, şar û neteweyan keno wayîrê nasnameyî. Ziwan, vîrê pîlî yê komelkî yo. Babeta estbîyayîş û çînbîyayîşî yo. Hêmanê xo-awakerdişê komelî yo. Stûnê bingehîne yê netewebîyayîşî yo. Seba şarê kurdî mifteyê statuya sîyasî, xobîyayîş û azadî ye yo. Ziwan mîraso ganî yo ke vîrê tarîxî, nirxanê kulturî û roniştîbîyayîşan wextanê verênan ra gêno û teslîmê siba keno. Bi nê babetî ciwîyayîşî bimana keno û fîrazbîyayîş an zî nêzdîbîyayîşê ey mîsoger keno.

Şarê kurdî vera pêlê asîmîlasyonî xoverdayîşo ke tarîxî nîşan dayo û wayîrê a qewete, vîn û şîyanî yo ke a pêle pûç bikero. Konferansê Ziwanê Kurdkî bi nê hîş û vîrê ziwanî goreyê amancanê xo pêk ame. Seba xebatanê ziwanê kurdkî mîqyasî ameyî dîyarkerdiş ke nê pîvanî do bibê binyadê berzkerdişê prestîjê ziwanê kurdkî. Şuxulnayîşê ziwanê kurdkî, zey pîvanêka esasî ya welatparêzîya kurdkî ame destnîşankerdiş. Kurdkî zey mîqyasê temsîla sîyasî ya şarê kurdî û rayberîya warê kurdan ame pênasekerdiş.

Konferansê ma seba kar û barê ziwanî vîzyonêk dîyar kerd. Binyadê na vîzyone ena wa; do xebatê seba ziwanî çarçiwaya pawitişî ra bivejîyê. Averberdiş û şuxulnayîşê kurdkî do zey hewdanêkê awankarî yê ciwîyayîşê neteweyî û demokratîkî bêro ramitene.

Konferansê ma seba pawitiş, şuxulnayîş û averberdişê ziwanê kurdkî tay weznî û vasitayî zey statu, perwerdeyê bi ziwanê dadîye/maye û sewqkerdişê ziwanî yê mabênê nifşan dîyar kerdî. Bi taybetî seba sewqkerdişê ziwanî yê mabênê nifşan, xurtkerdiş, ciwîyayîş û komelkîkerdişê ziwanê kurdkî derfetê pêwîstî ameyî destnîşankerdiş. Zey awankerdişê wendegehanê xoseran, wendegehanê online, wendegehanê gerokan, ver-dibistan (kreş), akademî û weqfanê ziwanî û êb. ameyî namekerdiş. Konferansê ma hewdanê rayberîyanê herêmîyan seba pawitiş û averberdişê ziwanê kurdkî erênî vîna yo û paştgîrîya xo ya seba nê hewdananê înan wina vata.

Konferansê ma pawitiş, averberdiş û bikarardişê ziwanê kurdkî zey mîsyonêkê neteweyî pênase kerdo. Nê tenya sazîyê ziwanî, pêro dînamîkê têgêrayîşê kurdkî zey kirdeyê nê mîsyonî ameyî destnîşankerdiş. Goreyê nê qerarî do pêro sazî, dezgeh, platform û derdorê welatparêzî bi awayêko şênber, plansazî û bernameyanê xo yê seraneyan ê derheqê ziwanê kurdkî de dîyar bikerê. Raporanê xo yê xebatanê ziwanî raya pêroyîye dir pare bikerê. Seba teqîbkerdişê nê qeraranê ke ameyî girewtiş û xurtkerdişê xebatanê ziwanê kurdkî do mekanîzmayêk bêro sazkerdiş.

Konferansê ma statuya kurdkî zey mîqyasê serekeyî yê çareserîya demokratîke pênase kerdo. Kîlîda Pêvajoya Aştîye û Komelê Demokratîkî bi mifteyê statuya ziwanê kurdkî eşkena bêro akerdiş. Naye ra zî, konferansê ma waştişê rakerdişê astengîyanê vernîya statuyê ziwanê kurdkî kerdo. Awankerdişê huqûqê ziwanê kurdkî seba şarê kurdî babeta sereke ya.

Muzakereyê seba awankerdişê statuyê kurdkî û seba ciwîyayîşê kurdkî babeta tewr muhîm a. Do şarê kurdî seba averberdiş, pawitiş û şuxulnayîşê kurdkî, yewîtîya tewr hîra saz bikero. Û seba naye zî do muzakereyêkê zereyî bikero û gamanê pêwîstan seba ziwanê xo bierzo. 

Pêşnîyaz û qerarê ke netîceyanê nê munaqese û erjnayîşan de vejîyayî werte nê yê:

-Ma azadîya Serek Ocalanî û têkoşînê ziwanî yewbînan ra cîya nêvînenî. Têkoşînê pawitiş, averberdiş û hîrakerdişê kurdkî, zey parçeyêkê têkoşînê caardişê azadîya fîzîkî ya Serek Ocalanî vînenî.

-Şuxulnayîşê ziwanê kurdkî pîvanê temsîla sîyasî ya şarê kurdî ya. Kam wazeno şarê kurdî temsîl bikero û şaristananê kurdan de rayberî bikero ganî bi kurdkî bizano.

-Hefteyê 15ê Gulanî (Roşanê Ziwanê Kurdkî) do zey festîvalî bêro pîrozkerdiş. Nê hefteyî de xeynî rewşê awarteyî qet yew bernameyo ke bikewo vernîya 15ê Gulanî do nêro viraştiş.

-Seba averbîyayîş û ganîkerdişê ziwanî do 2 serran ra reyêk konferans bêro viraştiş.

-Seba ke sazîyê ziwanî binê yew sîwanî de xebatanê hemparan bikerê, do Komîna Sazîyanê Ziwanê Kurdkî bêro awankerdiş.

-Seba ke ziwanê kurdkî Kurdîstan de bibo ziwano yewin, pêro nuşteyê sazîyanê kurdan do bi kurdkî bêrê hadrekerdiş, heke pêwîstî cîya bibo seba ziwananê bînan kurdkî ra bêrê açarnayîş.

-Seba sazîbîyayîş û domdarîya kar û baranê folklorî, bi paştgîrîya rayberîyanê herêmîyan plansazî bêro kerdiş.

-Pêro sazî û dezgehê welatparêzî seba xebata ziwanî do butçeyêk abirnê.

-Do pêro sazîyî seba xebatkaranê xo yê ke nêzanê bi kurdkî qisey bikerê, biwanê û binusnê, goreyê astê înan ê zanayîşê ziwanî atolyeyê musnayîşê kurdkî bêrê viraştiş.

-Do rîpelê fermîyî yê sazîyan, hesabê sazîyan ê medyaya komelkî û hacetê çapemenîye verî bi kurdkî bêrê weşankerdiş. Heke avzel bo seba ziwananê bînan kurdkî ra bêrê açarnayîş.

-Seba awankerdişê wendegehêkê online xebat bêro destpêkerdiş.

-Do seba kurdkîkerdişê peyzajê şaristanî (namê sazîye, dezgeh, kuçe, kolan, park û êb.) xebat bêro kerdiş.

-Seba ramitişê xebatanê hemparan û yewgirewteyan yê ziwanê kurdkî, do pêro derdoranê ke seba kurdkî xebitîyenê de hewdanêk bêro destpêkerdiş.

-Konferansê Ziwanê Kurdkî qeraranê ke Konferansê Rayberîya Herêmî ke 8 û 9ê Hezîrana 2026î de seba sazumanîya ziwanê kurdkî girewtibî erênî vînena û paştgîrîya xo dîyar kena. Seba ke zaravayê kurdkî yê kirmanckî (zazakî) binê xetereya vîndîbîyayîşî de yo û seba reyna bibo ziwanê ciwîyayîşî, hewcedarî bi xebatanê plankerdeyan esta. Nê çarçiwa de sazîyêka xosere (Weqf an zî Akademî) bêro sazkerdiş.

-Konferansê Ziwanê Kurdkî de seba akerdişê kanalêkê televîzyonî ke xweru kulturî bo û kanalêkê xoserî yê kirmanckî (zazakî) ame pêşnîyazkerdiş û bi yewvengî ame qebulkerdiş.

Pêro qerarê Konferansê Ziwanê Kurdkî bi yewvengîya delegasyonî ameyî qebulkerdiş. Seba mazûwanîya Şaredarîya Şaristanê Girdî ya Amedî, seba paştgîrî û paştedayîşê şaredarîyê Peyasî û Farqînî ma spasdar ê. Seba komîsyona hadrekare ya konferansî ke temsîlkaranê sazîyanê ziwanî, sazîyanê çapemenîye, sazîyanê kulturî, kede, rayberîyanê herêmîyan, sazîyanê huqûqî û TJA ra pêk ameye û mîyanê ahengî de bi kedêka zaf girde konferans rayra berd û bi netîce kerd ma spasdar ê.

Seba pêro delegeyanê konferansî ke înan bi coş, sebir, qerardarî û baldarî beşdarê konferansî bîyî, ma înan rê spasdar ê.

KOMÎSYONÊ AMEDEKAR Ê KONFERANSÊ ZIWANÊ KURDKÎ

03/07/2026”