Newroza emserrî Newroza Rayberîye ya

Her serre 21ê Adare de, bi bêhnika wisarî ya verêne; koyî, deştî û meydanê şaristanan bi adiran benê roştî. No adir, tenya qedîyayîşê zimistanî nîşan nêdano, eynî wext de xorabîyayîşê xoverdayîşê hezaran serran keno eşkera. Nameyê ci Newroz o; yanî “roja neweyî”. Seba şarê kurdî no tenya yew roşan nîyo, estbîyayîşê ci bi xo yo. No kultur, bi destanê Kawayê Hesinkerî ke vera zulmî çirûskê verênî ta vistî, dest pê kerd û ewro mîyanê Têgêrayîşê Azadîye yê Kurdan de bîya sembolêka tewr xurte. Newroze, vîrê şarê bindestî de hem tarîx o hem zî soza ameyoxî yo.

Bi yew çekuye, Newroza emserrî Newroza Rayberîye ya û her pêla Newroze de bi hawayêkê aktîfî ca girewt. Bi vateyê xo, bi fotografan û ruhê xo her qada Newroze de est bî. Amed, Stenbol, Kobanî, Dîyaspora ra heta Qendîlî, Rayberîye est bî.

Rîçikîyê Newroze ke şonê heta xoranîya Mezopotamya, mîtolojîya Îranî ya Şahnameyî de sey Kawayê Hesinkerî yeno vatiş. O wexto tarî de ke Dehaqo zordest her roje bi mejîyê di xortan marê serê milê xo weye kerdêne (dayêne werdiş), Kawayî beyraqê serewedaritişî wedarite. Koyan de adirî wekerdî, şar vera zulmî rêxistin kerd û 21ê Adare de Dehaq ard war. Vatişê kurdan de no serkewtiş, tenya peynîya yew hukmdarî nîyo, wextê azadbîyayîşê pêro şarî yo. Adir, kora Kawayê Hesinkerî ra vejîya; bi o adir hem zîncîrî helîyayî hem zî yew çaxo newe dest pê kerd. Coka Newroz seba kurdan “ganîbîyayîş” o. Tarîtîya zimistanî, giranîya zulmî senîn helîyena, îradeyê şarî zî wina gandar beno. No, verperso ke şarê Mezopotamya yo qedîm, kurdan, tarîx de tim vera bindestîye dayo: “Ma tîya rê û ma do azad bibî.”

Kawayê Hesinkerî ra Heta Mazlum Doganî

No kultur, bi seyan serran bêvinderdiş dewam kerd. Her dema zextî de, her înkarkerdiş de, ruhê Kawayî reyna gandar bî. Labelê peynîya seserra 20ine de, no adir bi bedenêko modern, bi çalakîyêka şenbere newe ra we bî: Bi Mazlum Doganî. Derbeya 12ê Êlula 1980î ra dima, Zîndanê Amedî yê Numre 5î bibi merkezê îşkenceyan, asîmîlasyonî û ferzkerdişê teslîmîyetî. Kadroyanê verênan ê PKK’yî ra Mazlum Dogan, tarîtîya wînayêne de vindertibi. Dişmenî “ya teslîmîyet ya merg” ferz kerdêne. Şewa Newroze de, Mazlum Doganî hucreyê xo de hîrê darikê şixate kerdî ci. O adir, adirê Newroze bi. Bedenê xo kerd adir; eynî wext de xo darda kerd. Ey no not verada: "Teslîmîyet keno îxanet, xoverdayîş beno serkewtiş." Şarê kurdî o sey "Kawayo Hemdem" qebul kerd.

Çalakîya ey ra dima, xoverdayîşê zîndanî pîl bî, çirûskê Mazlumî kewtî koyan û bi Hemleya 15ê Tebaxa 1984î bîyî xoverdayîşê gerîlayan. Newroz êdî tenya yew roşan nêbi, bîbî “roja ganîbîyayîş û gandarbîyayîşî”. No kultur nêbirîyayo. Serra 1990î de Zekîye Alkane bedenê xo serê sûranê Amedî de kerd adir û va: "Ez bîya Newroz, ez bîya Mazlum." Rahşan Demîrel, Ronahî, Bêrîvan, Sema Yuce... Her yewe şopa Mazlumî de şîyî, çakuçê Kawayî bi îradeyê cinîyan newe ra da piro. Adir; zîndanan ra heta meydanan, koyan û çar parçeyan de vila bî.

Ewro Newroz, mîyanê Têgêrayîşê Azadîye yê Kurdan de hîna taybet o. Adirê gerîlayanê koyan û adirê şarî yê şaristanan bîyî yew. Rojawan, Başûr, Bakur û Rojhilat de adirî pîya ci bîyî û bîyî vengê yewbîyayîşê şarêkê parçekerdeyî. Rayberîya cinîyan de şayîyê Newroze, hem seba heqanê cinîyan hem zî seba azadîya neteweyî ameyî giredayiş. Vera heme zext û qedexeyan, mîlyonî merdimî vejîyenê meydanan. Domanî serê adirî ra perrenê, xortî govende gîrênê, îxtîyarî bi hesranê çiman vanê "Newroz pîroz bo".

Newroz, seba kurdan destana xoverdayîşî ya tewr kehan a. Heta ke o adir ci bo, ne zîncîr maneno ne zî zalim. Çîke Newroz tenya yew roje nîya; ameyoxêko bêpeynîye ya şarêk o.