Şaredarîyê DEM Partîye îmtîhanê ekolojîyî ra mendî

Yew famkerdişê bingeyênî yê şaredarîyanê binkontrolê Partîya Têduştîya Şaran û Demokrasîyî (DEM Partî) ekolojî yo. DEM Partîye, goreyê programê partîye û famkerdişê xo yê sîyasetî, her tewir projeyo ke tede razîbîyayîşê şarî çin o, ey rê vera vejîyena. Pawitişê erdanê zîretî, mêrgan, daristanan, zerrîya çeman û cayanê cuye yê tebîîyan sey tercîhê verênî vînena.

Goreyê xebera Ajansê Mezopotamyayî, DEM Partî ya ke zêdekerdişê çimeyanê enerjîyê dostê tebîetî pawena, vera polîtîkayanê endustrîyalan de zî hetê hîrêkerdoxanê qijan de ca gêna. Reyna vera taybetkerdişê çimeyanê awe zî vejîyena; dîyar kena ke awe û xida heqê bingeyên î.

Sîyasetê ekolojîyî yê Dem Partîye

Nê polîtîkayî heme, beyannameyê weçînayîşê herêmî yê 31ê Adara 2024î yê partîye de zî ca girewtbî:

*Ma do îmkananê resnayîşê komkîyî yê ercan, ewle û weşî zêde bikerê.

*Ma do semedê peyayan rayîranê meşîyayîşî yê weş û ekolojîkan zêde bikerê.

*Ma do şaristanan de pergalê raylî yê sivikî vila bikerê û hem problemê trafîkî sivik bikerê hem zî torra resnayîşê komkîyî aver berê.

*Ma do projeyanê girdan yê ke xusîyetê sûcê eko-qirkerdişî de yê û fealîyetanê sarmayedarî û înşaatî yê ke do yewbîyayîşê ekosîstemî xera bikerê rê ruxsatê îmarî nêdê.

*Ma do daristan, mêrg, zozan û qişlayan bêşert rîyê îmarî rê bigêrê.

*Ma do şaristanan de 'Herêmanê Ekolojîkan' ê ke rîyê trafîkê wesayîtanê motorînan rê qefilnayeyê, ronê.

*Ma do cayanê daristanan ê ke vêşayê û texrîb bîyê rê destûrê awankerdişî nêdê.

*Ma do 'Keyeyanê Daristanî' yê ke tede hacet û ekîpmanê lazimî estê awan bikerê.

*Ma do vera atiqanê sanayî yê ke çeman leymin kenê û wuşk kenê de têkoşîn bidê.

*Ma do xaritayanê vîşahîyî biveşnê.

*Semedê afernayîşê şaristanê dostanê îqlîmî, ma do seba sifirkerdişê xebitnayîşê yakitê fosîlî bikevê têgêrayîş.

*Vera kulturê îsrafî de, seba awankerdişê kulturê tesarufî ma do kampanyayanê cîya-cîyayan organîze bikerê.

Yew pers ûy verpesî

Qismê nê rêza xebera ma ya dosya de, ma do nê hedefan ser o biewnê xebatanê ekolojîyî yê şaredarîyan. Na noqte de ma şaredarîyan rê tenya yew pers pers kerd:

“Derheqê ekolojîyî de kamcîn xebatî ameyî meşnayene? (ronayîşê daran, awankerdişê herêmanê ekolojîkan, afernayîşê şaristananê dostanê îqlîmî, kampanyayê tesarufî, planê îmarê ekolojîkî, xebatê derheqê daristan û zozanan de, vera atiqanê sanayî de têkoşîn, akerdişê keyeyanê toximanê xomalîyan, xercîya awe, zêdekerdişê cayanê keweyan... ûz.)”

12 şaredarîyî: est o, çin o, eya!

Şaredarîyê Şemrex, Wêranşar, Dîgor, Bazarcix, Qereyazî, Altınova, Elmakaya, Qereçoban û Tekmanî, persê ma bêverpers veradayî. 12 şaredarîyan zî nê persî rê tenya bi vatişê “eya”, “est o” yan zî “çin o” verpers da. Verpersanê şaredarîyanê bînan de xebata ekolojîkî ya hempar, tenya ronayîşê daran û zêdekerdişê cayanê keweyan bî.

Xebata 26 şaredarîyan: Ronayîşê daran

Şaredarîyê ke vatî ma tenya daran nayî ro nê yê: Farqîn, Erxenî, Karaz, Pasûr, Licê, Yenîşehîr, Misirc, Artuklu, Cizîr, Kerboran, Dêrik, Gundikê Melê, Nisêbîn, Pirxûs, Gimgim, Ebex, Serav, Westan, Şax, Erdîş, Payizava, Milazgîr, Curnê Reş, Hewag, Pirsûs, Bulam.

Tayê xebatê bînî yê ke ameyî dîyarkerdene:

Milazgir: Kampanyayê tesarufê awe û elektrîkî, xebata projeya GES’î.

Amed: Arêdayîşê rûnê nebatan, Kitabxaneyê Toxuman, tercîhkerdişê nebatên ke awe tay wazenê.

Tetwan: Wan de 50 hezar metrekup herîya binî ame pakkerdene.

Artemêt: Atolyeyê “Krîzê Îqlîmî û Ferqîyetî”.

Cografya qîrena

Hemsereka Komîsyonê Ekolojî yê DEM Partîye Melis Tantane û Serekê Komîsyonê Dormerayî yê Baroyê Amedî Ahmet Înanî dir ma nê babetî qisey kerdî. Tantane bale ant polîtîkayanê bêmerdimkerdişî ser û vat: “Şer bi xo tewr pîlê eko-qirkerdişî yo. Çar perçeyê Kurdîstanî zî no ciwîya. Bê destûr maden û kargehê kerrayî xebitîyenê. Cografyaya Kurdîstanî qîrena, 'ma nê çinbîyayîşî ra bixelisnê' vana.”

Tantane dîyar kerd ke nê 2 serrî rind nêameyî ercnayene: “Verî tersê qeyûmî estbî. Dima problemê malîyî estbîyî. Şaredarîyanê ma xebatêk sey dar-ronayîşî kerdî la nê nêmanenê şaredarîya ekolojîkî. Ver bi xirabîye şino.”

Înan: Îdareyanê herêmîyan xoverdayîşêko hembar nêdano

Av. Ahmet Înanî zî bale ant projeyanê madenî ser û vat: “Nika wina vila bîyê ke do keyeyanê merdiman zî bigêrê. Texrîbatê ekolojîyî tebîetî ra pîya hêrişêk o vera komelî de zî. Ma nêeşkenê vajê ke îdareyê herêmîyî yê Kurdîstanî vera texrîbatê ekolojîkî de têra xoverdayîş nêdano yan zî xîretê awankerdişê sîyasetêko hemberî de yê. Çi heyf ma nê merheleyî ra zaf dûrî yê.”