Xeta 3yemîn ruhê Mezopotamya ye

Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan di peyamên xwe yên dawî de nirxandinan der barê ‘xeta Anatolya-Mezopotamyayê’ û ‘entegrasyona demokratîk’ de, dîmenek nû ji bo çareseriya pirsgirêka kurdî û rewşa giştî ya Rojhilata Navîn, nîşanî me dide. Nirxandinên Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan ku li ser bingeha paradîgmaya neteweya demokratîk in, li şûna şer û parçekirinê, rêya bihevrejiyana gelan, demokrasî û aştiya mayinde datîne ber me.

Der barê nirxandinên Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan ên dawî yên li ser ‘Xeta Anatolya-Mezopotamyayê’, rojnameger û nivîskar Mehmet Şahîn pirsên rojnameya me bersivandin. 

1- Piştî ku heyeta DEM Partiyê ji girava Îmraliyê vegeriya, bi daxuyanyekê diyar kir ku Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan gotiye: ‘Em çareseriya xwe li ser xeta Anatolya-Mezopotamyayê ava dikin.’ Ev xeta ku Rêberê Gelê Kurd behs dike çi ye?

Li gorî felsefe û parêznameyên Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan, têkiliya di navbera Anatolya û Mezopotamyayê de ne tenê cîrantiyek e, wekî ‘têkiliya ruh û laş’ an jî ‘du parçeyên yek organîzmayê’ tê dîtin. Ew bawer dike ku her du herêm di warê dîrokî, civakî û jeopolîtîk de çarenûsa hev diyar dikin. 

Heke Mezopotamya di agir de be, Anatolya nikare di aştiyê de bimîne. Heke Anatolya demokratîk nebe, Mezopotamya nikare azad bibe. Ewlehiya Anatolyayê ne bi tepisandina Mezopotamyayê, lê bi demokratîkkirina wê pêkan e. Heke li her du aliyan demokrasî hebe, êdî sedemek ji bo şer namîne û ewlehiya herî mezin a dîrokî pêk tê.

Dema ku Rêberê Gelê Kurd behsa ‘Xeta Anatolya-Mezopotamyayê’ dike, ew ne tenê behsa erdnigariyekê, behsa felsefeyeke siyasî û dîrokî ya kûr dike. Ev têgih di bingeha paradîgmaya wî ya ‘Neteweya Demokratîk’ û ‘Konfederalîzma Demokratîk’ de cih digire.

Balkişandina ser vê xetê bangawaziyek e ku pirsgirêka kurdî ne bi parçekirinê û ne bi şer, bi avakirina pergaleke demokratîk a hevpar were çareserkirin ku her du herêman dihewîne nav xwe. Ew hewldanek e ji bo vegerîna li ‘cewherê dîrokî’ yê vê herêmê.

Ev xet wargeha hevjiyana dîrokî û çandî ye. Ev xet diyar dike ku gelên li ser vê axê (kurd, tirk, ermen, ereb, aşûr û hwd.) bi hezaran salan bi hev re jiyane. Rêberê Gele Kurd dibêje dîroka van her du erdnîgariyan ji hev nayê qutkirin. Li şûna ku netewe-dewlet wan ji hev veqetîne, ew balê dikişîne ser ‘yekîtiya xwediya kokên kûr’.

Jiyana dîrokî ya li ser vê xetê alternatîfa li dijî modernîteya kapîtalîst e. Rêberê Gelê Kurd bi vê xetê re dibêje ku çareserî ne li Rojava (Ewropa yan Amerîka) û ne jî di modelên dewletên neteweperest de ye. Ew pêşniyar dike ku gelên herêmê li ser bingeha demokrasiya xwecih û xwebirêvebiriyê, modela xwe ya xwerû ava bikin. Xeta Mezopotamya û Anatolyayê xeta senteza şaristaniyan e. 

Anatolya: Dergûşa gelek şaristaniyan û pira ber bi Ewropayê ve ye. 

Mezopotamya: Navenda zayîn û pêşketina şaristaniya mirovahiyê û çavkaniya çanda hilberîn û çandiniyê ye. 

Ev xet dibêje, heke ev her du navend bibin yek, li Rojhilata Navîn dikarin bibin bingeha aştiyeke mayinde. 

2- Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan di hevdîtina dawî de dibêje ‘entegrasyona demokratîk tê wateya beşdarbûna çanda Mezopotamyayê’. Qesta birêz Ocalan ji ‘çanda Mezopotamyayê’ çi ye?

Dema ku em li ser gotina Rêdar Abdullah Ocalan a der barê ‘beşdarbûna çanda Mezopotamyayê’ hûr dibin, em dibînin ku ew qala mîrateyeke dîrokî û civakî dike ku beriya sînorên netewe-dewletan heye. Ev çand ji bo wî ne tenê ‘rabirdû’ ye, ‘hîmê çareseriyê’ ye jî.

Rêberê Gelê Kurd bawer dike ku koka çanda Mezopotamyayê di şoreşa neolîtîkê de veşarî ye. Di vê serdemê de, civak li dora nirxên jinan, komunalbûnê û hevkariyê ava bibû. Entegrasyona demokratîk, vegera li van nirxan e ku li dijî hişmendiya baviksalar û desthilatdariyê wekheviyê diparêze.

Mezopotamya, dergûşa gel û çandan e. Ti carî nebûye milkê yek neteweyê. Kurd, ereb, aşûr, ermen, tirkmen û gelek baweriyên cuda di nav vê çandê de wekî ‘mozaîkekê’ jiyane. Ev tê wateya ku ti çand xwe ji ya din bilindtir nabîne. Entegrasyona demokratîk, li dijî bişaftina netewe-dewletê parastina vê pirrengiyê ye. Mezopotamya wargeha aboriya komunal û jiyana aştiyane ya bi xwezayê re ye. Çanda wê li ser bingeha ‘av û axê’ ava bûye. Berovajiyê modernîteya kapîtalîst ku xwezayê wekî amûreke qezencê dibîne, di çanda wê de xweza pîroz e.

Mezopotamya wargeha hişmendiya ‘civaka polîtîk û moralî’ ye. Berî ku dewlet û burokrasî derkevin holê, civakên Mezopotamyayê bi rêya ‘meclis’ û ‘exlaqê civakî’ pirsgirêkên xwe çareser dikirin. Entegrasyona demokratîk, tê wateya ku her kes di nav civakê de bibe xwedî gotin. Beşdarbûna li vê çandê, vegera li demokrasiya rasterast û meclisan e.

3- Birêz Ocalan di gelek nirxandinên xwe de bal dikişîne ser rewşa li Rojhilata Navîn. Herî dawî jî dibêje 3 xet li pêşiya Rojhilata Navîn in û van wek; xeta DYA-Îsraîl, Brîtanya (netewe-dewletiya heyî ya klasîk) û xeta demokrasiyê ye. Tu dikarî herdu xalên serî vebikî?

Ev sêwirana ku rêzdar Ocalan di nirxandinên xwe de bi kar tîne, ji bo fêmkirina şerê desthilatdariyê û hevkêşeyên li Rojhilata Navîn gelek girîng e. Dema ew behsa van her du xetên serî (DYA-Îsraîl û Brîtanya) dike, ew wan wekî du şaxên cuda yên ‘modernîteya kapîtalîst’ pênase dike ku her yek ji wan dixwaze herêmê li gorî berjewendiyên xwe dîzayn bike.

Hûrgiliyên van her du xetan ev in;

Xeta DYA-Îsraîlê: Projeya Rojhilata Navîn a Mezin; ev xet, xeta parastina statukoya navneteweyî û jinûvesêwirandina herêmê ye bi bin serkêşiya DYAyê. DYA dixwaze herêmê ji bandora hêzên mîna Rûsya û Çînê biparêze û çavkaniyên enerjiyê di bin kontrola xwe de bigire. Ew dixwazin ‘îslameke nerm’ an jî pergalên bi rojava re (yanî bi wan re) lihevhatî ava bikin.

Di vê xetê de Îsraîl wekî ‘navenda ewlehiyê’ û ‘baregeha stratejîk’ a herî mezin a rojava tê dîtin. Parastina hebûn û bandora Îsraîlê, bingeha vê xetê ye. Gelek caran bi rêya midaxaleyên leşkerî yên rasterast (mîna Iraq û Afganistanê), hinek caran jî bi ambargoyên aborî guhertina rejîman pêk tîne. Rêberê Gelê Kurd vê xetê wekî ‘operasyona tepisandina civakan’ dibîne ku dixwaze civakan di bin kontrola sîstema global de bihêle.

Xeta Brîtanyayê: Siyaseta Hevsengiyê û Dîplomasiya Kûr; Rêberê Gelê Kurd balê dikişîne ser ku Brîtanya di polîtîkayên Rojhilata Navîn de xwedî ezmûneke ‘aqilê dewletê’ yê pir kevn û kûr e. Ev xet hinekî ji ya DYAyê cudatir û bi hîleyên dîplomatîk dagirtî ye.

Siyaseta ‘parçe bike û bi rê ve bibe’ ya vê xetê ye. Brîtanya mîmarê sînorên ‘Sykes-Picot’ ê ye ku sed sal berê hatibûn xêzkirin. Ev xet îro jî dixwaze bi rêya nakokiyên navbera mezheb, ol û neteweyan, herêmê di nav qeyraneke domdar de bihêle da ku her tim hewcedarî bi ‘navbeynkariya’ wan hebe.

Brîtanya bi gelemperî li şûna şerê rasterast, bi rêya ‘hêzên wekîl’ û dîplomasiya kûr kar dike. Ew carna xwe nêzî DYAyê dike, lê carna jî bi hêzên herêmî yên mîna Tirkiye, Îran an welatên Kendavê re lîstikên cuda ava dike da ku hevsengiya li herêmê li gorî ‘aqilê brîtanî’ bimeşe.

Xeta Brîtanyayê parazvanê statukoya heyî ye. Brîtanya naxwaze guhertineke radîkal ku vîna gelan derkeve pêş çêbibe. Ew dixwaze herêm her tim di nav qeyraneke kontrolkirî de bimîne ku ew bikaribin bi hêsanî tê de manewrayan bikin.

Rêberê Gelê Kurd destnîşan dike ku her du xet jî (her çend di rêbazan de ji hev cuda bin) li ser bingeha ‘netewe-dewlet’ û ‘kapîtalîzmê’ ne.  Her du jî, vîna azad a gelan (kurd, ereb, fars, tirk) wekî gefekê dibînin.

4- Rêberê Gelê Kurd ji bo xeta sêyemîn demokrasiyê nîşan dide. Ji bo Rojhilata Navîn girîngiya demokrasiyê çi ye?

Ji bo ku em girîngiya demokrasiyê di çarçoveya ‘xeta sêyemîn’ de fêm bikin, divê em bizanibin ku Rêberê Gelê Kurd behsa demokrasiyeke ji rêzê ya ‘parlamenter’ nake. Ew behsa ‘demokrasiya civakî’ an jî ‘demokrasiya radîkal’ dike. Li Rojhilata Navîn, ku bi hezaran salan in navenda şaristaniyê ye lê niha di nav qeyranên kûr de ye, demokrasî ne tenê pergalek e, dermanekî jiyanî ye.

Girîngiya vê demokrasiyê ji bo herêmê di van xalên bingehîn de veşarî ye; Rojhilata Navîn îro qada şerê netewe-dewletan e. Her dewlet dixwaze yek ziman, yek ol û yek neteweyekê biafirîne. Ev yek dibe sedema bişaftin û qirkirinê.

Demokrasî li vir tê wê wateyê ku kurd, ereb, tirk, fars, ermen û aşûr bêyî ku sînoran biguherînin, bi nasnameya xwe ya azad bi hev re bijîn. Ew ‘yekperestiyê’ hildiweşîne û ‘pirrengiyê’ diparêze. Jiyana wekhev a bihevre radîkalîzm û paşvemayînê ji holê radike. 

Demokrasiya ku Rêberê Gele Kurd pêşniyar dike, ‘civaka polîtîk’ ava dike. Dema ku gel di meclisan de bibe xwedî gotin û biryar, êdî ti hêz nikare bi hêsanî wan bixapîne û ber bi şerên mezhebî û olî ve bibe.

Li Rojhilata Navîn pergala baviksalar pir bi hêz e. Lê di paradîgmaya Rêberê Gele Kurd de azadiya jinê wekî dilê demokrasiye ye. Demokrasî bêyî jinê nabe. 

Rêberê Gelê Kurd azadiya civakê di azadiya jinê de dibîne. Beşdarbûna jinê di hemû qadên jiyanê de (siyaset, aborî, parastin) dê ruhê şerker û tundûtûj ê herêmê biguherîne û civakeke aştiyane ava bike.

Aboriya serbixwe (komunal) jêneger e. Rojhilata Navîn bi çavkaniyên xwe dewlemend e, lê ji ber ku sermayeya global û dewletên desthilatdar dewlemendiya wan talan dikin gelên wê xizan in.

Aboriya demokratîk (kooperatîf) dihêle ku gel bixwe hilberîne û bixwe parve bike. Ev yek herêmê ji girêdayîbûna derve û kapîtalîzmê rizgar dike.

Demokrasî vegera li rûhê hevpar e, şertê yekemîn ê man û nemanê ye. Heke ev xeta sêyemîn bi ser bikeve, Mezopotamya dê careke din bibe navenda ronahiyê ya cîhanê.

5- Entegrasyona demokratîk a ku Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan ji bo Tirkiye û dewletên din ên ku Kurdistanê dagirkirine pêşniyar dike, ji bo pirsgirêkên civakî û siyasî çareseriyeke çawa bi pêş dixe?

Nirxandinên Abdullah Ocalan ên li ser ‘entegrasyona demokratîk’, ne tenê wekî lihevkirineke siyasî wekî şoreşeke kûr a civakî û pergalî tên pênasekirin. Ev model ji bo pirsgirêkên kronîk ên mîna neteweperestiya tund, xizaniya aborî û krîzên nasnameyî, alternatîfek e ku li ser bingeha ‘hevpeymaniya civakî’ ava bûye.

Astengiya herî mezin a li ser xeta Anatolya-Mezopotamyayê, hişmendiya ‘yekperest’ a dewletê ye. Entegrasyona demokratîk li şûna ku neteweyekê li ser bingeha ‘nijad an xwînê’ ava bike, neteweyan li ser bingeha ‘nirxên demokratîk ên hevpar’ ava dike.

Kurd, tirk, ereb û hemû gelên din, bêyî ku serweriya dewletekê li ser a din hebe, di bin banê ‘neteweya demokratîk’ de dibin yek. Ev yek rê li ber dabeşbûnê digire û yekitiyeke xurt a dilxwaz ava dike.

Hevpeymaniya civakî ya gelan li ser bingeha jiyana hevpar û exlaqê civakî ye. Dema ku gelên herêmê (kurd, tirk, ereb û hwd.) bixwe li ser mafên hev, parvekirina aboriyê û parastina cewherî li hev bikin, ti hêzeke derve nikare wan li dijî hev bide şerkirin. Ev hevpeyman dibe ‘destûra bingehîn’ a civakê.