Xizmantiya li her du aliyên sînor

 "Têl  axê parçe dikin; lê ew nikarin bîr û xizmantiyê parçe bikin."

Sînorên netewe-dewletên nûjen pir caran berhema biryarên siyasî ne, ne rastiyên civakî. Peymana Sykes-Picot a 1916an yek ji mînakên herî berbiçav ên sînoran e, bêyî ku tevnên etnîk, eşîr û çandî li ber çavan bên girtin li Rojhilata Navîn hatiye danîn. Sînorên ku piştî vê peymanê hatine xêzkirin, heman malbat, heman eşîr, heta heman gund kirine welatiyên du dewletên cuda.

Zarokatiya min li Serêkaniyê derbas bû. Ew bajerek e ku bi têlên sînor bûye du parçe.Têlên di navbera Serêkaniya li vî aliyê sînor û Serêkaniya li aliyê din ê sînor dirêj dibin, ne tenê xetek fîzîkî ye ku du welatan ji hev vediqetîne, lê di heman demê de dabeşkirina xizmantiyê, bîranîn û rabirdûyên hevpar jî temsîl dike. Lê belê, ji perspektîfek sosyolojîk ve, sînorê ku li ser nexşeyan hatiye xêzkirin her tim bi wî sînorê di hiş û dilê civakê de li hev nayê.

Dema ez zarok bûm, dîtina xizman ku di dema cejnan de li herdu aliyên têlên sînor kom dibûn û bi rojan cejna hev pîroz dikirin, nîşan dida ku tevî sînorên dewletan jî, têkiliyên civakî zindî dimînin. 

Li herdu aliyên sînor

Ramanên wekî pêşniyarên zewacê, pêşkêşkirina sersaxiyê, parvekirina şahî û xemgîniyan bi awayekî zelal nîşan dida ku sînor nikare tora têkiliyan a civakî qut bike. Di sosyolojiyê de, ev rewş bi têgiha "torên xizmantiyê yên transnasyonal"(transnational kinship networks) tê ravekirin. Dûrbûna fîzîkî û astengiyên siyasî têkiliyên çandî û hestyarî ji holê ranakin; ew tenê şiklê wan diguherînin.

Dewleta neteweyî bi rêya hemwelatîbûna qanûnî aîdiyetê diafirîne. Lê belê, merivantî û girêdanên eşîrî bi rêya xwîn, bîranîn û ezmûnên jiyana hevpar aîdiyetê diafirînin. Ji ber vê yekê, lêdana dil ji bo merivantiyê li her du aliyên sînor ne hilbijartinek siyasî, lê reflekseke civakî ye.

Di vê çarçovê de, Rojava ne tenê herêmeke erdnîgariyê ye li bakurê Sûriyeyê. Rojava navê xizman e ku li aliyê din ê sînor mane, pîrozbahiyên cejnan ên qutkirî û axaftinên li pişt têlên dirandî tên kirin. Pirsa "Ma xizmên we li wir hene?" pirsek e ku ji hêla mentiqa neteweya dewletî ya nûjen ve tê pirsîn.

Lê rastiya sosyolojîk pir hêsantir e: xizmên me li wir hene; ap, xal, xaltî, pismam... ew li aliyê din ê têlê ne.

Ev girêdan ne tenê têkiliyeke xwînê ye; ew berdewamiyeke çandî û bîranîneke hestyarî ye. Ger her pêşketinek li Serêkaniya Rojava bandorê li ser dilê Serêkaniya Bakur dike, ev ne ji ber romantîzma îdeolojîk e, lê ji ber encamên xwezayî yên torên xizmantiyê yên parçebûyî ye. Ji ber ku sînor aîdî dewletê, xizmantî aîdî civakê ye.

Tişta ku min di zarokatiya xwe de fêm nedikir dema ku min li têlên dirandî dinihêrî, di rastiyê de nakokiya bingehîn a Rojhilata Navîn a modern bû. Cudahiya di navbera sînoran de ku ji hêla dewletan ve hatine xêzkirin û rastiya ku mirov dijîn aşkere ne. Rastiya Rojava yek ji wan deveran e ku ev qutbûn lê tê xuyakirin. Ew herêmek e ku heman ziman tê axaftin, heman têkiliyên eşîrî tên parastin û heman rêûresmên şînê tên lidarxistin; lê dîsa jî, ew neçar in ku di bin siya pasaportên cuda de bijîn.

Têlên di navbera Serêkaniyê Serxet û Binxetê de ne tenê Serêkaniyê ji hev vediqetînin; ew rageşiya di navbera rêziknameya siyasî ya nûjen û têkiliyên civakî yên kevin de jî aşkere dikin. Lê tevî vê hemû cudabûnê jî, girêdan û hesreta ji bo xizmên li seranserê sînor vê yekê tîne bîra me: Aîdiyet tenê bi pasaportê nayê destnîşankirin. Sînor dikarin siyasî bin lê xizmantî civakî ye; nexşe dikarin parçe bikin lê bîr û dil nayên parçekirin û dilên ku li her du aliyên têlên dirandî lê didin, dê berdewam bikin ku bibin beşên heman laşê civakî.