Hêrs, rûmet, çalakî

Çalakiyên kurdan û daxuyaniyên siyasî gelek cuda ne. Dema ku bi aqilane werin organîzekirin, ew çavkaniya hêz û serkeftina demokratîk in û rûmeta kolektîf xurt dikin, nasnameyek di bin gefê de bi pêş dixin û civakan hêzdar dikin. Xwepêşandan, çalakî, şermezarkirin mirovan seferber dikin û diparêzin, alîkariya wan dikin ku veguhertina trawmayê dikin. 

Dema ku civatek hest dike ku neheqî lê hatiye kirin û bêdengî wekî hevkarî tê dîtin, xwepêşander derdikevin kolanan. Ezmûnên tundûtûjî, zordarî, koçberî û dûrketina çandî, çîrokên jiyana kurdan li Bakur, Başûr, Rojava, Rojhilat û dîasporayê şekil didin. Ji bo gelek kesan, xwepêşandan dibe rêyek ku dîroka wan xuya bike, rûmeta wan biparêze û deng bide kesên ku bi rastî li herêmên xwe yên eslî nayên bihîstin. Vîzyon ne tenê ji dirûşman tê, lê di heman demê de ji jiyana bi hestek aîdiyetê jî tê: yên ku diqîrin, yên ku distrên, yên ku bêdeng dimînin, yên ku şînê digirin û yên ku hêvî dikin, hesta piştgiriyê ya ‘em’ê parve dikin. Ev hesta ‘em’ şerm û bêhêziyê kêm dike û perspektîfan ji bo pêşerojê vedike.

Beşdarbûn li cihê ku armanc têne parvekirin, tor piştgiriyê pêşkêş dikin û astengî bi hev re tên derbaskirin zêde dibe. Armancên hevpar rûmeta mirovan, parastina sivîlan, naskirina çandî, mafên jinan, aştî û edaletê dihewîne. Hest rê û biryardariyê diyar dikin. Hêrsa li hember neheqiyê çalakiyê motîve dike, heta ku ew li ser çareseriyê be. Tirs bandorek dualî heye: ew dikare felç bike dema ku zext an stîgma tê pêşbînîkirin, lê di heman demê de dikare bibe sedema amadekariyek baldar, kêmkirina pevçûnan û hişmendiya qanûnî. Hesta çalakiya kolektîf, ezmûna ku çalakiya hevbeş bi rastî cudahiyek çêdike, girîng e. Hêvî ne luks e, lê çavkaniyek psîkolojîk e. Dema ku hêvî tê xwedîkirin, beşdarbûn zindî dimîne. Dema ku ew wenda dibe, çalakvanî dimire. Hêvî bi armancên zelal, qonaxên berbiçav, naskirina serkeftinên biçûk û hevkariya bi rêzdarî geş dibe.

Hebûna aştiyane ya bi milyonan xwepêşanderên kurd li gelek bajaran nîşan dide ka çawa xuyang, yekîtî û wêrekiya civaka sivîl dikare were xurtkirin. Dema ku komên mezin û cihêreng bi aramî, rêzdarî û bi israr tevdigerin, aşkere dibe ku ev civak beşek ji civakê ye, pisporiya xwe pêşkêş dike û mafên xwe bi ruhê demokrasiyê dixwaze. Ev rewş dibe sedema hevpeymanên bi sendîkayan, dêr, xwendekar, torên jinan û însiyatîfên avhewa û mafên mirovan re. Hevpeymanên berfireh gihîştin, rêz û baweriyê zêde dikin.

Ji perspektîfa psîkolojiya tenduristiyê û terapiya trawmayê ve, xwepêşandanên aştiyane dikarin dermanker bin. Ew îzolasyon û tecrîda civakî ji holê radikin. Ezmûnên hevpar stresê kêm dikin, nîşanên depresyonê sivik dikin û berxwedanê xurt dikin. Dema ku çalakî şûna bêhêziyê digire, hesta baweriya bi xwe zêde dibe. Çalakiya laşî bi rêya meş, stranbêjî û rîtmê pergalên stresê bi rê dixe û xew û tenduristiya derûnî baştir dike. Şahidiya giştî bi veguherandina neheqiya ku tê jiyîn bo vegotinek hevpar beşdarî entegrekirina trawmayê dibe. Xizmetên piştgiriyê yên asta nizm, şêwirmendiya pirzimanî û piştgiriya hevbeş di dema xwepêşandanan de, rêyên alîkariya profesyonel vedikin. Serkeftin bi gelek awayan xwe nîşan dide. Şêwedayîna rojeva siyasî temsîliyetek berfireh û rast a perspektîfên kurd di medyayê û siyasetê de misoger dike. Torên mezinbûyî aktorên demokratîk bi hev ve girêdidin û hevpeymanên nû diafirînin. Zêdebûna dîtbarî parastina qurbaniyan zêde dike ji ber ku êriş têne belgekirin û darizandin. Sazî dema ku guhdarî dikin, diyalogê pêşkêş dikin û fikarên taybet çareser dikin, bersivek mezintir didin. Ev baweriya hevpar beşdariya siyasî ya domdar gengaz dike. Civaka sivîl a kurd cihêreng û afirîner e. Baweriyên wê yên xurt li ser xwezaya wê ya aştiyane, rola berbiçav a jinan, çanda wê ya zindî û têgihîştinek gerdûnî ya mafên mirovan tên damezrandin. Redkirina domdar a tundrewiyê civakê diparêze, deriyên xwe ji bo parlamento, odeyên nûçeyan, dibistan û karsaziyan vedike û piştrast dike ku doz piştgiriya berfireh a ku heq dikin werdigirin. Redkirinek zelal derfetên zelal diafirîne.

Paşeroj di nav tevlîheviya enerjî, dîsîplîn û xebata dijwar de ye. Hebûna hesta aîdiyetê, parastina nirxa takekesî û xurtkirina hêviyê erkên bingehîn in. Ev rêya civakek saxlem e. Xwepêşandan dikare bibe faktorek di tenduristiya demokrasiyê de: ew momentûmê diparêze, mirovan bi hev ve girêdide, wan hêzdar dike û alîkariya wan dike.