Komploya 15ê Sibate: Vera Pergalê Kastîkî de xoverdayîşê cinîye

Lîzşêr Amed

Tarixê kurdan û Rojhelatê Mîyanênî de, 15ê Sibata 1999î tena sey rojeka tarî ya ke Rayberê Şarê Kurd Abdullah Ocalan tepişîyayo nê, a roj eynî wext de sey destpêkê prosesêkê neweyî yê şerê mabênê Modernîteya Kapîtalîstî û Modernîteya Demokratîke yena pênasekerdene. Abdullah Ocalan, analîz û tesbîtanê xo yê xorîn û hîrayan de, na roje sey "Roja Qirkerdişê Kurdan" name keno. Labelê, wendişê nê komployî bi çimê "Cinîyan" û têkilîya ci bi "Pergalê Kastîkî" ra, ma rê raştîya pergalê serdestî û sebebê eslî yê komployî nîşan dana.

Pergalê Kastîkî û kolekerdiş

Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan, tarixê şaristanîye sey tarixê kolekerdişê cinîye erjneno. Goreyê ey, cinîye tena zayendêk nîya; a, "neteweya tewr verênî" û "sinifa tewr verênî" ya ke ameya bindestkerdene. Abdullah Ocalan nê prosesî sey "Kewtişê cinîye" name keno. No kewtiş, tena fîzîkî nîyo; zîhnî û komelî yo.

Tîya de têgêrayîşê "Kast"î girîng o. Pergalê kastî, yew pergalo ke tede merdimî goreyê zayîşê xo yenê tesnîfkerdene û na tesnîf qet nêbedilîyena. Abdullah Ocalan vano ke pergalê pederşahî (patriyarka), cinîye zereyê sînoranê keyeyî û mêrdeyî de heps kerdo û cinî kerda parçeyêkê pergalêkê kastîkî. Cinîye, nê pergalî de bêveng a, bêîrade ya û sey mulkê mêrdeyî yena dîyayene. Na rewşe, cinîye ra "cinîya keyeyî" viraşta. Cinîya keyeyî, tewr binê hîyerarşîya komelî de ca gêna û no cayê aye zey qederêkê ke nêbedilîyeno, aye rê ferz beno.

Pergalê serdestîya mêrdeyî, bi hezaran serran o ke na zîhnîyeta kastîke pawena. O, cinîye nêverdano ke bibo wayîrê îrade, fikir û qerarê xo. Heta ke cinîye nê pergalê kastîkî de hepsbîyaye bimano, komel zî nêeşkeno azad bibo. Çîke komelêk ke nîmeyê ci kole yo, nêeşkeno behsê azadîye bikero.

Komployê 15ê Sibate û hedefê ci yê cinîyan

Têkilîya nê pergalê kastîkî bi Komployê 15ê Sibate çi ya? Verpersê nê persî, paradîgmaya ke Abdullah Ocalanî afernaya de nimite yo. Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan, vera nê pergalê kastîkî de vejîya û "Cinîya Azade" sey bingeyê şoreşî destnîşan kerd. Ey va, "Heta ke cinîye azad nêba, komel zî azad nêbeno." Bi nê tewirî, ey îtîrazê tewr pîlî vera pergalê pederşahî û kapîtalîstî kerd. Hêzê hegemonîkî (Modernîteya Kapîtalîste), nê tewirê Ocalanî sey tehlukeyê tewr girsî dî. Çîke pergalê înan, serê kedwerîya cinîye û kolekerdişê komelî ronîyayo. Eke cinîye nê qalikê kastîkî bişikno û vejîyo, pergalê înan zî do biherîyo.

Coka, Komployê 15ê Sibate, eslê xo de vera "Şoreşê Cinîye" ame kerdene. Komplogeran waşt ke çimeyê ke cinîyan rê hêz danê û înan şiyar kenê. Rayberê Şarê Kurd Abdullah Ocalan, seba ke cinîye ra va "Ti est ê, ti eşkenê bibê wayîrê îradeyî, ti eşkenê nê pergalê kastîkî parçe bikerê", ame hedefkerdene. Bi tepiştişê ey, waştî ke îradeyê cinîyanê kurdan û cinîyanê Rojhelatê Mîyanênî bişiknê û reyna înan "Kastê keyeyî" de heps bikerê.

Vera Komployî de verpersê cinîyan

Labelê, hesabê komplogeran nêgêra. Cinîyanê kurdan, 15ê Sibate ra dima, felsefeya "Jin, Jiyan, Azadî" hîna zaf berz kerde. Pergalê kastîkî ke bi hezaran serran o dewam kerdêne, bi têkoşînê cinîyan dest pêkerd ke biqelişîyo. Abdullah Ocalanî Îmrali de, binê şert û mercanê tewr giran de, tesbîtê xo yê serê "Kiştişê mêrdeyî" û "Jineolojî" aver berdî. Ey nîşan da ke azadîya cinîye, tena meseleyêka zayendî nîya; a meseleyêka sosyolojîk, polîtîk û felsefî ya. Jineolojî, sey zanistê cinîye û cuye, vera dogmayanê pergalê kastîkî bi sey çirayêk.

Ewro, Rojawan de û çar parçeyanê Kurdistanî de, cinîyî nê pergalê kastîkî red kenê. Ê êdî "namûs"a kesî nîyê, ê êdî "mulk"ê kesî nîyê; ê subjeyê tarîxî yê. Xoverdayîşê ke "YPJ" nîşan dayo, îspatê şikiyayîşê nê qalikî yo. Komployê 15ê Sibate, eke hetê fîzîkî ra serkewte biaso zî, hetê îdeolojîkî ra cinîyan o pûç kerdo. Çunke fikrê ke Ocalanî ramotê verê çiman, ewro bîyê malê mîlyonan cinîyan.

Pergalê kastîkî, cinîye keno bênefes û cuye keno tarî. Abdullah Ocalan, bi tesbîtanê xo yê xorîn û hîrayan, na tarîye de vilêka roşnîye akerde. 15ê Sibate, hewldayîşê girewtişê na roşnîye bi. La cinîyan, bi girêdayîşê xo yê bi azadîye û bi paradîgmaya neteweya demokratîke, nêverada ke na roşnîye bimirîyo.

Ma eşkenê vajê ke, verpersê tewr pîl o ke vera Komployê 15ê Sibate bêro dayene, hîrakerdiş û xurtkerdişê têkoşînê azadîya cinîye yo. Heta ke pergalê kastîkî bi temamî nêro çinkerdine, xoverdayîş do dewam bikero. Çîke kilîtê azadîya Rojhelatê Mîyanênî û dinya, destê cinîya azade de yo.