Konferansê Qahîre û ‘Kapanê kurdan’
Ma vînenê ke senî 1921 de Kurdî, Qahîre de bîyê qurbanê menfaatanê Îngilîzan, ewro zî mabênê Firat û Dîcle de kurdî benê qurbanê menfaatanê Îsraîl, Şam û hêzanê bînan. Tarîx tekerrur keno; kaykerdoxî bedilîyayê, la kay eynî yo. Coka, famkerdişê Konferansê Qahîre, seba famkerdişê tehlûkeyê ke ewro Rojawan ser o yo, zaf elzem o.
Tarîxê Rojhelatê Mîyanênî de tayê şikîyayîş û çewtîyê girdî estê ke tesîrê înan heta ewro zî dewam keno. Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan, analîzanê xo yê tarîxîyan de tewr zaf bal anceno serê Konferansê Qahîre yê 1921î û nê konferansî sey "serê şikîyayîşê tarîxî û destpêkê înkarî" name keno. Goreyê perspektîfê Ocalanî, no konferans cayêko winasî yo ke tede hegemonyaya Îngilîzan a Rojhelatê Mîyanênî ameya ronayene û bira bêstatuveradayîşê kurdan tede ameya dayene. Eke ewro baş nê konferansî nîrê famkerdene, merdim nêeşkenê kayê ke ewro Sûrîye û Rojawan de yenê kerdene zî rast fam bikerê.
Rojawan: Kayê tarîxî û bazarê neweyî
Konferansê Qahîre ke 12-30ê Adara 1921î de, binê serekîya Wezîrê Mêtingeran ê Îngilistanî Winston Churchillî de ame kerdene, seba kurdan sey felaketêk ame tomarkerdene. Armancê nê konferansî o bi ke erdê Osmanî yê ke Şerê Dinya yê Yewinî de bîyê vila, goreyê menfaatanê Îngilîzan newe ra bêrê dizaynkerdene. Netîceyê nê konferansî de kurdî çar perçeyan rê bîyê vila û sey şarêko bêstatu mendî.
Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan nê prosesî sey "Kapanê Kurdan" tarîf keno. Çunke Peymana Sevrî (1920) de, her çiqas kaxize ser o bo zî, seba kurdan xoserî ameybî qebulkerdene. La Konferansê Qahîre de no îhtîmal maseyî ser ra ame wedaritene. Îngilistanî tercîh kerd ke herêm de dewletê şenikêkî nê, dewletê "tampon" yê girdî û merkezîyî (sey Iraqî) bibê û kurdî zî nê dewletan rê bêrê girêdayene. Bira tewr krîtîke zî a bîye ke wîlayetê Musil û Kerkukî (Başûrê Kurdîstanî) dîyayî Qralîyetê Iraqî. O wext waştişê xoserîye yê rayberanê kurdan, sey Şêx Mehmud Berzencî, ameyî redkerdene.
Seba ke kurdî nê qeraran qebul nêkerê û vera înan sere wedarê, Îngilistanî stratejîya "Hêzê Hewayî yê Qralîyetî" (RAF) xebitna. Yanî, cayanê ke kurdan tede îsyan kerdêne, bi teyarayan ameyî bombakerdene. No tarîx de nimuneyêko verên bi. Netîce de, kurdî statuyê mileti ra vetî û kerdî "kêmnetewe" zî nê, tenya sey şarêko ke binê îdareyê ereb û tirkan de bimano ame dîyene. Ocalanî gore, Îngilîzan bi nê qaydeyî kurdî, tirk, ereb û farisan mîyan de parçe kerdî ke herêm de tim pêkewtiş bibo û ê zî sey "hakem" hukmê xo dewam bikerê.
Ewro Sûrîye de çi qewimîyeno?
Ewro zî Rojhelatê Mîyanênî de eynî zîhnîyet dewam keno. Ocalan, rewşa peyêne ya Sûrîye ser o analîzêko zaf girîng keno û vano: "Dîyar o ke seba Golan û Suweyda, Şara (Şam) rê sozê mabênê Firat û Dîcle dîyayo." No tesbît nîşan dano ke bazarê neweyî yenê kerdene û kurdî reyna sey qurbanê nê bazaran yenê weçînayene.
Gorê melumatanê peyênan, mabênê Şam û Îsraîlî de, tewrê Wezîrê Teberî yê Tirkîya Hakan Fîdanî zî tede, yew kombîyayîş ame kerdene û yew "itîfaq" virazîyayo. Goreyê nê itîfaqî; hem Tirkîya, hem Şam û hem zî DYA, başûrê Sûrîye de "herêma tesîrî" ya Îsraîlî qebul kerda. Vera nê, Îsraîlî zî soz dayo ke eke Şam vera SDG (Hêzê Sûrîye yê Demokratîkî) operasyon bikero, o do têkel nêbo.
No îtîfaq, seba Rojawanê Kurdîstanî tehlûkeyêko gird o. Hêzê hegemonîkî reyna Kurdan sey parçeyêkê bazarê xo vînenê. Perso esasî no yo: “Acaba mintiqa tesîrî ya Îsraîlî ya Sûrîye de do çiqas bimana?” Na rewş do tesîrê veradayişê Tirkîya yê Sûrîye ser o zî bikero. Ma vînenê ke senî 1921 de Kurdî, Qahîre de bîyê qurbanê menfaatanê Îngilîzan, ewro zî mabênê Firat û Dîcle de kurdî benê qurbanê menfaatanê Îsraîl, Şam û hêzanê bînan. Tarîx tekerrur keno; kaykerdoxî bedilîyayê, la kay eynî yo. Coka, famkerdişê Konferansê Qahîre, seba famkerdişê tehlûkeyê ke ewro Rojawan ser o yo, zaf elzem o.
