Ziwanê may û perwerdeyî

Bi ziwanê may; tena pey têkilî nêvirazîna. Ziwanê may, zaf çîyan îfade keno. Tarîx û kultur;  bi ziwanê may, neqlê neslanê neweyan beno. Merdimî ke zaf ziawanan bizanê ufqê înan hina hera beno. Seba her merdimî, cayê ziwanê may cîya yo. Sere de merdimî, pey ziwanê may, xo sinasnenê, heme têkilîyanê xo, bi ziwanê may organize kenê, heme çîyan bi ziwanê may bonder benê. Merdimî; nasnameyê xo, fikrîyatê xo, bi zawanê may înşa kene, bi zwanê may dinya ra hewnînê û pey ziwanê xo dinya şirove kenê. Bi kilmî merdim bi ziwanê xo, xo înşa keno. Merdimî, ziwanê maya xo, xo vîr bikê; şahsîyetê xo ra, nasnameyê xo ra, hîsîyatanê xo yê cewherinan ra mehrûm manenê, ziwanê maya xo ra durî bikewê, xo ra û nasnameyê xo ra durî kewenê.

Zaf kulturî û zaf ziwanî, yew zengînîya nê welatî ya. Na zaf ziwanî û zaf kulturî, yew mîrasê merdimanî yo. Eke yew ziwan vînîbo, merdimanî; yew mîrasê kulturî ra mehrûm manena. Çi heyf ke Dewleta Tirkîye, realîteyê zaf ziwanî û zaf kulturî hima zî qebul nêkerda. 

Yew ziwanêko pey qalî nêbo, heme waran de nêro suxûlnayîş vînî beno şono. Wexto ke yew ziwan televîzyonan de, medyaya dijîtale de, rojnameyan de, camîyan de, sazîyanê resmîyan, sazîyanê sîvîlan, xusûsen perwerdeyî de nêro şuxûlnayîş, zeîf beno û verra şono helîno. 

Yew ziwan, tena keye de û dewan de qalî bibo, no ziwan aver nêşono. No tewir yew ziwan, hetê fikrîyatî ra, hetê zanistî ra tepa/tepîya maneno. Eke ziwan, her war de nêro şuxûlnayîş, pey nê ziwanê eserê namdarî nênusênê. Ziwanê ser o yew qedexe bibo û heme waran de nêro şuxûlnayîş, verra şono mensûbê nê ziwanê, ziwanê xo ra şermayenê, bi ziwanê xo qalî nêkenê. Çunku mensûbê nê ziwanê zanê ke, eke ziwanê serdestan nêzanê, bi nê ziwanê qalî nêkê, înan rê heme berê sîstemî qefilênê. Aye ra bindestan ra epey yew qisim; ziwanê xo ra, nasnameyê xora, welatê xo ra remeno. Hetta ma şîynê vajê, nê merdimi, bi temam ziwanê serdetan rê, fikrîyatê serdestan û menfeetê serdestan rê xizmet kenê. 

Tirkîye de tewr qedexeyo giran, ziwanê may ser o beno. Semedo ke merdimî; hem hetê nasnameyî ra, hem hetê kulturî ra, hem hetê sosyalî ra, hem zî hetê fikrîyatî ra, bi hewayêko xozayî aver şêrê, ganî bi ziwanê may perwerdeyî veynê.

 Semedo ke gede û ciwanê kurdan bi ziwanê may perwerdeyî nêveynenê, dersan ra tepa/tepîya manenê. Hetê psîkolojîkî ra, hetê pedagajîkî ra, hetê sosyalî ra probleman ciwîyênê. Bi taybetî gedeyê kurdan, adeta yew trawma ciwîyênê. Çunku verê heme çîy, bi yew ziwanêko nêzanê, perwerdeyî veynenê. Na ra tayê gedeyê kurdan, dibistanan ra remenê. Ciwanê kurdan, zanîngehan de sernêkewenê. Mesela bi taybetî, şaristananê kurdan de, îmtihananê unîversîteyan de sernêkewenê. Kurdî, bac danê, heme hewa ra hemwelatîya xo anê ca, la heqanê xo yê neteweyî ra mehrûm manenê. Ewta de heq-huqûq çin o, ewta de edalet çin o.

Gedeyî serranê xo yê verînan de, bi heyayêko xozayî ziwanê xo bonder benê. No ziwan, beno bingeyê bonderbîyayîşê înan. Eke gedeyî, bi ziwanê may perwerde veynê, motive benê, hina asan bonder benê û no bonderbîyayîş ra yew keyf gênê. Na ra dersanê xo de zî serkewenê 

Eke gedeyî bi ziwanê may perwerdeyî veynê; hetê psîkolojîkî ra xo emnîytî de hîs kenê û xo bawer benê. Ay wext ziwanê xo baş bonder benê û hetê fikrîyatî ra aver şonê, ziwananê binan zî asan bonder benê. Komelî mîyan de bi cesaretê medenî xo îfade kenê. Kultur û nasnameyê xo; naskenê. Ay wext ziwanê xo rê û kulturê xo rê wayîr vejînê.

Bi ziwanê may perwerdeyî, seba tena yew şexsî nîya, seba heme komelî muhîm a. Eke heme gedeyê kurdan, ciwanê kurdan, hem zî heme komelê kurdan bi zawanê maya xo perwerdeyî veynê; hetê zanîstîya akademîkî ra, hetê huner û edebîyatî ra, hetê teknolojî ra serkewenê,  

Dinya de 7000 ziwanî estê. Nê ziwanê 200 dewletan de qalî benê. Tayê dewletan de bi seyan ziwanê qalî benê. Dinya de, 113 dewletan de bi zaf ziwanî perwerdeyî dêna.  Dinya de bi yew ziwanî perwerdeyî, hinê qebul nêveynîyêna.

Dewletî ke tede yew ziwan ra vêşêr qalî beno, goreyê hûmara nê ziwanan, dibistanî abenê û bi nê ziwanan perwerdeyî dêna. Mesela; 

Spanya (Îspanya) de; bi zaf ziwanî perwerdeyî veynêna. Modelo yewin de; bi ziwanê spanyolkî perwedeyî dêna, ziwano dîyin zî yeno bonderkerdiş. Modelo dîyin de; ziwanê yê Heremê Xoserî, ziwanê perwedeyî yo, la spanyolkî zî yeno bonderkerdiş.

 Kanada de, îngilîzkî û fransizkî, wirdî zî ziwanê resmî yî. Kam herêm de bi kam ziwanê vêşê qalî bibo, bi ay ziwanî perwerdeyî zî dêna. La wexto ke mureceatêko bes bibo, bi yewna ziwanî zî pewerdeyî dêna. Kanada de, 20 ziwanê yenê pawitiş.

Bi ziwanê may, perwerdeyî yew heqo ewrensel o. Xora yew prosesê aştî û demokrasi dewam keno.  Mesela Tirkîye de, bi ziwanê may perwerdeyî hima zî qedexe ya. Tirkîye de, heme meseleyî, no zîhnîyeto şaş û antîdemokratîk ra yenê meydan.  Xizanî, qrîzê ekonomîy û qrîzê sîyasîyî tede heme meseley,  hezmnêkerdişê zaf ziwanî û zaf kulturî ra yenê meydan. Ma wazenê kurdkî zî bibo wayîrê yew statuyî û bi kurdkî zî perwerdeyî bêro dayîş. 

Semedo ke 15ê Gulane, rojê vetişê yê kovara Haware yo, no roj se rojê yê Roşanê Kurdkî ameyo qebulkerdiş. 15ê Gulane Roşanê Ziwanê Kurdkî, heme kurdan rê pîroz bo.