Mehabad rêberê pêşeroja kurdan e

Carinan dîrok ne tenê bûyerên ji rabirdûyê vedibêje; di heman demê de hişyariyên bihêz ji bo pêşerojê jî dihewîne. Hin ezmûn heta piştî dehsalan jî têkildar dimînin. Komara Mehabad a Kurdistanê ji bo gelê kurd tam ezmûnek wisa ye. Dibe ku ew demkurt bû, lê waneya ku wê li dû xwe hişt, bi îro re têkildar e.

Dîroka Rojhilata Navîn dîroka tepeserkirina gelan û têkoşîna azadiya nîvcûmayî ye. Çîroka gelê kurd bi piranî di nav pêvajoyeke dîrokî ya bi vî rengî de hatiye roja me ya îro. Ev dîrokeke wisa ye ku hêvî çêbûne lê pir caran bi bedêlên giran hatine tepeserkirin.

Komara Mehabadê, ku di sala 1946an de hat damezrandin, yek ji girîngtirîn xalên werçerxê di dîroka kurdan de ye. Ew wekî yek ji ezmûnên pêşîn ên kurdan di serdema nûjen de tê bibîranîn ku hebûna xwe ya siyasî ava kiriye. Lê belê, çîroka Mehabadê ne tenê çîrokeke avakirin û hilweşînê ye; herwiha ew hişyariyek dîrokî û dersek girîng e ku ji gelê kurd re maye.

Derketina holê ya Mehabadê bi hevsengiya hêzên navneteweyî ye ku bi Şerê Cîhanê yê Duyemîn re derketibû holê. Hebûna leşkerî ya Sovyetê li bakurê Îranê, her çend kurt be jî, ji bo kurdan qadeke siyasî vekir. Vê derfetê rê li ber ragihandina komarê di bin serokatiya Qazî Mûhamed de vekir.

Di 22yê Çileya 1946an de, ala kurdî li Mehabadê hat bilindkirin û kurdan cara yekemîn rêveberiyeke modern dît. Di vê heyama kurt de, zimanê kurdî di qada giştî de hat bikaranîn. Kurdî bû zimanê perwerdehiyê û karên çandî hatin teşwîqkirin. Nasnameya kurdî xuya bû. Kurdan, tecrûbe kir ku îradeyek siyasî ya kurdî dikare çarenûsa xwe diyar bike.

Lê belê, ev destkeftî bi giranî bi hevsengiyên navneteweyî ve girêdayî bû. Bi vekişîna Yekîtiya Sovyetê ji herêmê, hikûmeta navendî ya Îranê dîsa kontrol bi dest xist û Mehabad pir zû hat hilweşandin. Ev ceribandin bi darvekirina Qazî Mûhamed û hevalên wî bi awayekî trajîk bi dawî bû.

Ezmûna Mehabadê rastiyekê tîne bîra me di dîroka siyasî ya kurdî de: Çarenûsa kurdan pir caran ne tenê ji ber têkoşîna wan bixwe, lê di heman demê de, ji ber hesabên hêzên mezin ên li ser herêmê jî hatiye diyarkirin. Dema ku hevsengiyên navneteweyî diguherin, destkeftiyên ku ji hêla kurdan ve hatine bidestxistin jî bi xetereyên cidî re rû bi rû dimînin.

Jiyana kurt a Mehabadê rastiyeke girîng ji bo kurdan bi awayekî zelal aşkere kir: Projeyên siyasî yên ku li ser piştgiriya hêzên mezin hatine avakirin, dema ku hevsengiyên navneteweyî diguherin, bi lez hildiweşin. Dîrok nîşan dide ku ev rastî di têkoşîna azadiya kurdan de gelek caran hatiye dubarekirin.

Bi rastî, ji sedsala 19an û pê ve, lêgerîna kurdan ji bo mafên neteweyî bi awayên cur bi cur xwe nîşan da. Berxwedana Îmarata Baban, têkoşîna Bedirxan Beg û tevgera Şêx Ubeydullahê Nehrî mînakên destpêkê yên hewildanên kurdan in ji bo parastina hebûna wan a siyasî. 

Di destpêka sedsala 20an de, nexşeya siyasî ya Rojhilata Navîn bi awayekî radîkal guherî. Împaratoriya Osmanî hilweşiya, dewletên neteweyî yên nû derketin holê û ev dewlet pir caran li ser nasnameyên neteweyî yên yekreng hatin damezrandin. Di vê pêvajoyê de, kurd di navbera çar dewletan de hatine dabeşkirin û bi polîtîkayên înkarê re rû bi rû mane.

Ev şert û mercên dîrokî li herêmên cuda bûn sedema tevgerên berxwedanê yên nû. Tevgera Simko li Rojhilat, berxwedana Berzencî li başûrê Kurdistanê, serhildana Koçgirî li Anatolyayê û paşê tevgerên berxwedanê yên Şêx Seîd, Agirî û Dêrsimê hemû beşên heman pêvajoya dîrokî bûn.

Van ezmûnan nîşan daye ku têkoşîna gelê kurd ji bo azadiyê ne tenê mijarek leşkerî yan siyasî ye; ew di heman demê de mijara rêxistina civakî û îradeya kolektîf e.

Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan di nirxandinên xwe yên der barê çareseriya pirsa kurdî de gelek caran balê dikişîne ser van ezmûnên dîrokî. Ew balê dibe ser xetereyên cidî yên ji bo rojhilatê Kurdistanê ku dixwazin kurdan bikşînin nav pevçûnên di navbera hêzên mezin de. Li gorî Birêz Ocalan, divê kurd ne xwe bispêrin hesabên hêzên emperyalîst û ne jî bibin beşek ji şerekî wêranker bi dewletên herêmî re.

Ji ber vê yekê, ew dibêje ku divê rêyek sêyemîn were bipêşxistin. Ev rê ew e ku civaka kurd xwe bispêre rêxistina xwe, kanalên siyasî yên demokratîk xurt bike û li ser bingeha yekîtiya civakî tevbigere. Bi gotineke din, hêza rastîn a têkoşîna azadiyê ne bi aktorên derve, bi îradeya rêxistinkirî ya gel bi xwe pêkan e.

Îro, Rojhilata Navîn careke din di serdemeke dijwar a pêşbaziya hêzên mezin re derbas dibe. Her krîzek li herêmê hevsengiyên hêzê yên nû diafirîne û ev hevsengî rasterast bandorê li çarenûsa gelên herêmê dikin. Di demên wiha de, ji bo kurdan pir girîng e ku ezmûnên xwe yên dîrokî bi bîr bînin û bi ramana stratejîk tevbigerin

Ezmûna Mehabadê di vî warî de hîn jî hişyariyek girîng e. Ji ber ku dîrok ne tenê rabirdûyê vedibêje; herwiha ew dibe rêber ji bo pêşeroja me.

Dersa ku Mehabadê ji me kurdan re hiştiye aşkere ye: Azadiya gelekî ne bi hesabên hêzên emperyalîst, bi hêza wî ya rêxistinkirî û civakî pêkan e.