Sabri Ok: Proses nêxetimîyayo, la asntengîyanê cîdîyan reyde rî bi rî yo

Endamê Konseya Rayraberdişî ya KCKyî Sabri Okî cewab da persanê rojnameyê Avvenire yê Îtalya Luca Foschî.

Sabrî Okî vat ke seba ke dewleta tirkan proseso ke 27ê şubate 2025î dest pêkerd, bi nêzdîbîyayîşêko cîdî û berpirsîyar nîya, proses nêxcetimîya bi astengîyan cîddîyan rî bi rî yo. Vat ke kes, rêxistin, dezgeh û beşê ke estbîyayîşê meseleya kurdan qebul nêkenê, demokratîkkerdişê Tirkîya nêwazenê û şarê kurdan se serran o çin hesibnenê, bi zîhnîyetêko mîlîyetperesto huşk û şovenîst, zî cehd kenê ke bibê astengê prosesî. Okî bale ante ke seba averşîyayîşê prosesî verê her çîyî ganî dewleta tirke Rayber Apoyî sey sermuzakerekar û muxatab qebul bikero, û seba ney ganî Rayber Apo wayîrê şertanê cuya azade û xebata azade bo. Reyna vat ke ganî sererastkerdişê huqûqî yê hewceyî bibo û seba sîyasetê demokratîk û têkoşînî temînatê sîyasî û qanûnî bêro dayene.

Sabrî Okî derheqê sebebanê asntengîyan de vat: “Tarîfêko ke hetî, yanî Têgêrayîşê ma û dewleta tirkan, ser o hempar bê çin o. Rayberê Şarê Kurd Abdullah Ocalanî 27ê şubate 2025î de vatbî Prosesê Haştî û Komelê Demokratîkî; dewleta tirke hema zî vana ‘teror’, tay rey zî vana ‘Yewîya Neteweyî û wayûbirayî’. Amancê înan o tekane, bêçekkerdişê Têgêrayîşê ma yo; coka nameyê prosesî sey ‘Tirkîya bê Terore’ rona. No netîceyê zîhnîyetê redkerdiş û înkarê estbîyayîşê şarê kurdan o.”

Sabrî Okî vat ke êyê ke estbîyayîşê meseleya kurdan qebul nêkenê û wayîrê zîhnîyetê mîlîyetperestî yê huşk ê, bingeyê astengan ê: “Bi taybetî hêzê normî ra teber ke dewlet û bûrokrasî de cayê xo gênê zî tede yê. Bê şik, berpirsîyarîya hêzanê mîyanneteweyî gird a ke tarîxî de meseleya kurdan nêdîyê û bîyî sebebê parçekerdiş û bêstatumendîşê Kurdîstanî.”

Sabrî Okî vat ke seba destpêkê prosesî zî aqilê dewleta tirke dekewt dewre: “Badê Bihara Erebî pêkewtişê Rojhelatê Mîyanênî, bi taybetî badê Gazze, aqilê dewleta tirke dekewt dewre. Ke serekê partîya ke tewr huşk ke vera ma têkoşîn kerd, Devlet Bahçelî, bi vatişê ‘meseleya beqa’ destpêkê nê prosesî kerd, no nîşanêko muhîm ê babet o. Helbet ganî rolê Rayber Abdullah Ocalanî zî nêro vîrrakerdene; ey bi şertanê tecrîdê tewr giranî, bi berpirsîyarîyêka girde desto ke derg bî, tepişt.”

Sabrî Okî derheqê warê xoverdayîşî de vat: “Eke ma 3-4 aşmanê verênan nêhesibnê, qasê serrêk o ke Waranê Pawitişî yê Medya de ma şênê behsê agirbestêkê dihetî bikerê. Ma zanê ke dewleta tirke tay rey tay waran de hêzanê xo arê dana, xebatêka îstîxbaratî ya girde ramena. La seke ez vana, nê prosesî de mîyanê hêzanê ma yê gerîlla û hêzanê dewleta tirke de, îstîsna ney, bi hewayêko pêroyî halê bêpêkewtişî est o.”

Sabrî Okî derheqê heqê hêvîye de vat: “MHME cezayanê hepsê ebedî yê ke bi tu şertî nêrê nîyadayene sey ‘tetbîqêko nêweş û binpaykerdişê heqanê merdiman’ nirxneno. Komîteya Wezîran a Konseya Ewropa Tirkîya ra waşto ke seba caardişê nê heqî gamanê qanûnîyan bierzo û heta hezîrana 2026î wext dayo. Ma vînenê ke dewleta tirke meseleya Heqê Hêvîye bi sebebanê sîyasî, huqûqî ney, gêna xo dest; bi polîtîkaya wext-vîyarnayîş û erey-eştişî wazena ke ravêro. Heqê Hêvîye ser o nêzdîbîyayîş, do sey kaxizê turnusolî bibo ke kam astengê prosesî yo, kam nîyo, eşkera bibo.”

Sabrî Okî derheqê rewşa jeopolîtîke ya herême de vat: “Rojhelatê Mîyanênî, rîyê polîtîkayanê kolonyalîstan ê di sey serran ê peyênan, ewro gandar beno. Seba averberdişê sîstemê dewlet-neteweyî Napolyonî hêriş dest pêkerd, Brîtanya aver berd, nika zî DYA domneno. Ewro Rojhelatê Mîyanênî de Şerêkê Dinya yo 3. yo zaf têkilkerde yeno ciwîyayene. Tîya ez wazena Picassoyî ra nimûneyêk bida: Wexto ke subayêkê Nazî atolyeya Picassoyî ya Parîsî ser gêreno û bi îşaretkerdişê tabloya Guernica pers kerd ‘No şima viraşt?’, cewabê Picassoyî yo ke kewt tarîx, wina bî: ‘Ney, şima viraşt!’ Ewro Rojhelatê Mîyanênî de her çî yê ke ciwîyenê, heme jan, rîzîyayîş û trajedî, berhemê sîstemê hegemonîkî yê.”

Sabrî Okî vat ke bi perspektîfê modernîteya kapîtalîste nêbena çareserîya problemanê Rojhelatê Mîyanênî: “Ganî çareserîyê herême rê xas û herême ra bêrê averberdene. Ne ummetperestî, ne mîlîyetperestîya tewirê Baasî, ne zî çepgirîya klasîke nêbenê çareserî. Bi na mana stratejîya Konfederalîzmê Demokratîkî ke Rayber Apoyî aver berd zaf muhîm a. Vera her tewir problem û mîlîyetperestî de çareserî, Neteweya Demokratîke û têkoşîn seba Yewîya Neteweyanê Demokratîkan a Rojhelatê Mîyanênî yo.”

Sabrî Okî derheqê Rojava de vat: “Wexto ke DAÎŞ bin kewtbî, tepşê DYA û hêzanê Koalîsyonî yê vera kurdan zaf vurîya. DYA û Ewropa êdî bi eksenê Şam-Şara hereket kerd; kurdî tena verdîyayî, têkilî, dostî û hempartîyê verênî hema-hema qedîyayî, û kurdî vera hêriş û tehdîdanê muhtemelan ê dewleta tirke verdîyayî. Badê nê vurîyayîşê polîtîkayan, bi destekê dewleta tirke hêzanê Şam-HTŞ’yî Heleb-Şêxmeqsûd ser o hêriş û qirkerdiş vera kurdan viraşt. Coka eke vajîyo ke kurdî vera DYA û hêzanê Koalîsyonî zaf bi reaksîyon, heta bi hêrs ê, xelet nêbeno. Nika kurdî bi hêzanê xo yê xasan têkoşînê pawitişê destkewteyanê xo danê.”

Sabrî Okî derheqê Rojhelatî de vat: “Bi şerê DYA-Îsraîl-Îranî, Rojhelatê Mîyanênî de û tewr verê ci Îran-Rojhelatî de halêko newe vejîya. Ganî şarê Îranî, heme komel, bawerî û nasnameyê ke hetê demokrasî û azadîye de yê, seba Îranêko demokratîk têkoşîn bikerê; çunke Îran mecbûr o ke bibo demokratîk. Kurdî Rojhelatî de hêzêko zaf muhîm û tesîrdar ê, la helbet kurdî seba tu kesî nêbenê maşayêk. Sey şarêko ke xeylê qirkerdişan ra vîyarto, vîrameyîşê înan ê tarîxî xurt o. Xeylê partî û rêxistinê Rojhelatî pîya bîyî û yewîya xo eşkera kerd.”