Sazgehanê kulturê kurdkî hafizayê şarê kurdî yê

Rojanê peyênan de, dezgeh û komelê ke seba kultur û ziwanê kurdkî xebetîyenê, raştê hêriş û zextan ameyî. No tewir hêriş û astengîyî, tarîxê nê welatî de newe nîyê. 

Çi wext ke ziwan û kulturê kurdkî ser o xebatêka hol û ercîyaye bêro kerdene, yan zî yew hunermend wayîrê kulturê xo bivejîyo, zextî zî dima ra yenê. Labelê tarîx ma rê mojneno ra ke çiqas zext bibe zî, xebatê ziwanî û kulturî tu wext peyser nêmanenê û her tim aver şinê.

Sazgehê kulturî, seba şarê kurdî wayîrê yew rolêko zaf pîl û ciwîyayîşî yê. Tarîx ra heta ewro, nê dezgehan mîyan de bi hezaran wendekarî, nuştoxî, hunermendî û roşnvîrî perwerde dîyî. 

Xebatê ke nê dezgehan de ameyî kerdene, tenya bi perwerdeyê ziwanî sînordar nêmanenê; eynî wext de seba edebîyat, muzîk, sînema û tîyatro zî bingeyêko qewî awan kerd. Bi taybetî seba şaxanê ziwanê kurdkî; kurmancî û kirdkî (zazakî), xizmetê nê dezgehan tu rey nêeşkenê bêrê înkarkerdene.

Wexto ke ma ewnîyenê xebatanê kirdkî (zazakî), ma vînenê ke nê dezgehan de bi desan kovarî, rojnameyî, ferhengî û kitabî ameyî neşirkerdene. 

Sazgehê kulturî seba xort û keyneyan bîyî zey wendegehanê ziwanî. Sazîyê ziwanî zî nê atmosferî de û bi kede û xîretê nê roşnvîran, seba standardîzasyonê kirdkî (zazakî) yew xebata tarîxîye kerde. 

Sazîyê ziwan û kulturê ziwanê kirdkî yê ke bîbî mehkûmê kûçeyan û qiseykerdişê dewan, ard kerd ziwanê edebîyat, perwerde û nuştişî. Ferheng, kovar, rojnameyî û hezaran çekuyê ke ameyî standardkerdene, berhemê nê xebatan ê. 

Nê sazgehan û kedkaranê ziwanî, bêvengîya ke ziwanê kirdkî ser o bîya, şikit û ziwanê ma kerd gandar.

Nê xizmetî nîşan danê ke sazgehê kulturî tenya yew ban yan zî yew bîna nîyê; ê heman wext de vîr û hafizayê şarî yê. Yew milet, tenya bi ziwan û kulturê xo est o. Xebatê ke nê sazgehan de yenê kerdene, raşteraşt xizmetê estbîyayîşê yew şarî yê. Muzîkê kurdkî, deyîrî, şîîrê kirdkî û kayê tîyatroyî pêro bi peştgêrî û keda nê dezgehan resenê neslanê neweyan. Coka pawitişê nê dezgehan, pawitişê ziwan û kulturî yo.

Netîce de, nê hêriş û zextê ke ewro sazgehanê kulturê kurdkî ser o yenê kerdene, do nêeşkê verê nê karwanê tarîxîyî bigêrî. Ziwan û kulturê kurdkî, hêz û qeweta xo xebatanê sazgehan û îradeyê roşnvîranê xo ra gêno. Çunke kultur zey yew robarî yo; çiqas bendî vernîya ci de bêrê ronayene zî, robar do aqibet rayîrê xo bivîno û biheriko mîyanê deryayê tarîxî.