Şêxê Helbestê: Ehmed Huseynî

"Ehmed Huseynî ji nav me bar kir û çû; lê helbestên wî, ku dengê sirgûn, ziman û hesreta welatê wî ne, dê di bîra vê axê de bijîn."

10ê adara 2026an, li sirgûnê, ji ber nexweşiya penceşêrê koça dawî kir. Lê di rastiyê de, me ne tenê helbestvanek wenda kir; me bîranînek, dengek, rêhevalek wenda kir. Ehmed Huseynî êdî ne li nav me ye.

Ehmed Huseynî, ku di sala 1955an de li Amûdêya Rojava ji dayik bû, zarokatiya xwe di nav kevneşopiya devkî ya bihêz a çanda kurdî de derbas kir. Dengê dengbêjan, sohbetên gundan, çîrok û şînan, bandoreke pir li giyanê wî kir. Dibe ku ji ber vê yekê, helbest tenê ne cureyek edebî; ji bo wî, damarek zindî bû ku bîranînên gelekî hildigirin.

Wî di temenê ciwaniyê de dest bi nivîsandinê kir. Paşê, li zanîngeha Şamê felsefe xwend. Di salên zanîngehê de, hem cîhana wî ya rewşenbîrî û hem jî têkiliya wî bi wêjeyê re kûrtir bû. Lê belê, zordariya li ser nasname û zimanê kurdî li herêma ku lê jiya, ew ber bi lêgerîna rêyên din ve bir.

Di sala 1989an de, ew çû Ewropayê û piraniya jiyana xwe li Stockholmê derbas kir. Lê sirgûnî ji bo wî ji guhertina erdnîgariyê bêhtir bû. Sirgûnî bû hestek, birînek, hesretek ku helbesta wî dagirt.

Helbestên wî gelek caran welatê wî nîşan didan: çiya, gund, rê, sînor… Lê ji her tiştî zêdetir, hesreta vegerê hebû. Ji ber ku ji bo Ehmed Huseynî, helbest ne tenê cîhanek ji peyvan bû; ew di heman demê de rêyek bû ji bo bîranîna rêyên wenda, gundên jibîrnekirî û malbatên ji hev belavbûyî.

Her çiqas ew bi salan li Ewropayê jiya jî, dilê wî her tim li ser vê axê ma.

Em xizm bûn. Lê sînorên ku ji hêla çarenûsê ve hatine xêzkirin, malbatên me ji hev veqetandin. Gelek xizmên me li aliyê din ê sînorên piştî peymana Sykes-Picot man. Wan sînoran jiyana mirovan parçe kir û malbat ji hev veqetandin.

Min ew cara yekemîn li Amedê  dît. Ew ji bo rojên wêjeyê hatibû Amedê. Dema min xwe da nasîn, ew demekê rawestiya. Çavên wî tijî hêsir bûn. Mîna ku dûrahiya salan ji bo çend saniyeyan wenda bûbe. Piştre me pirsa malbatên xwe ji hev kir. Kî li ku bû, kî sax bû, kî li kîjan gundî dijiya…

Wê gavê min fêm kir ku ji bo hin kesan, welat ne tenê cihek; welat ew mirov in ku ew bi bîr tînin.

Ehmed Huseynî digot ku her cara ku ew dihat Amedê, wî serdana gundê xwe yê li Mêrdînê dikir. Her çend ew li sirgûnê jiyabû jî, wî qet têkiliya xwe ji rehên xwe qut nekiriye. Ev girêdan di helbestên wî de diyar bû.

Ehmed Huseynî her cara ku dihat Amedê , serdana gundê xwe Xiznê yê li herema Omeriya Mêrdînê dikir. Di heman demê de, wî qet têkiliyên xwe ji Amûdê jî qut nekir. Her çend li sirgûnê jiya jî, wî qet têkiliyên xwe ji eslê xwe qut nekir. Ev girêdan di helbestên wî de diyar bû.

Wî di helbestên xwe de zimanekî sade lê bihêz bi kar anî. Metaforên wî kûr bûn lê ne xuya bûn. Peyvên wî aram xuya dikirin, lê di hundirê xwe de dîrokeke giran hildigirt. Sirgûnî, nasname, ziman, evîn û azadî mijarên ku di helbesta wî de bi berdewamî bi hev ve girêdayî bûn.

Wî bawer dikir ku helbest ne tenê îfadeyeke estetîkî ye. Ji bo wî, helbest bîranîna gelekî bû. Helbest ji bo parastina ziman, zindîhiştina bîranînan û misogerkirina ku êş nayên jibîrkirin dihat nivîsandin.

Belkî ji ber vê yekê ye ku ev hest pir caran di helbestên wî de dihat hîskirin: "Carinan mirov ne ji bo welatekî, lê ji bo bîranînekê tê sirgûnkirin."

Di 10ê adara 2026an de, di dema dermankirina penceşêrê de koça dawî kir. Wî ne tenê pirtûk, lê di heman demê de helbestên ku deng dan bîranîna zimanekî, erdnîgariyekê û gelekî jî li pey xwe hiştin.

Dema helbestvan dimirin, ew bi rastî bi tevahî wenda nabin. Ji ber ku helbestvan bi gotinan dijîn. Ehmed Huseynî êdî di helbestên xwe de wê bijî.

Û dibe ku rojekê, wekî ku wî nivîsandiye, welatê wî di dilê mirovan de, li derveyî sînoran, hebûna xwe bidomîne.

Ez ji hemû helbestên wî hez dikim. Lê helbesta li ser Serêkaniyê her tim bandorek kûrtir li min kiriye, ji ber ku zarokatiya min li vî aliyê sînor, li Serêkaniyê derbas bû. Serêkaniyê bajarek e ku bi têlên dirandî yên piştî peymana Sykes-Picotê hatiye kişandin, bûye du parçe. Nîvê wê li vî alî ye, nîvê din jî li aliyê din ê têlên dirandî ye.

Ji ber vê yekê, helbesta wî ya li ser Serêkaniyê ne tenê çîroka bajarekî, lê di heman demê de çîroka erdnîgariyeke parçebûyî û jiyanên parçebûyî jî vedibêje.

Serêkaniyê

Va ye rihê min ji xwe re bibe

Bike bask kevok

Bike dar bîhok

bike xalxalok

Bike finda xwe, lê êşa min nebe

Lê êşa min nebe.

Hey ferhenga girînê

hey asoya firînê

Hey dîlana egîdan

Hey cezbeya mirîdan

Hey dimdima minê Serêkaniyê

Va ye dilê min ji xwe re bibe

Bike narincok

Bike bablîsok

Bike şevçîrok

Bike doh, bike îro û bike sibe

Hey destana jînê

hey taca bêriyê

Hey ximava birînê

Hey xwîna serêkaniyê

Va ye destên min ji xwe re bibe

Bike çeper û tiving

Bike sîtava ferhad

Bike hawar û feryad

û bike stûn û gizing

Bike darbest

Bike helbest

û bi mirina min şa bibe

Hey gulistana janê

Hey serkêşa gaziyê

hey daristana danê

Hey ava serêkaniyê

Va ye çavên min ji xwe re bibe

Bike şevçira

Bike berbang

Bike dergûşa pêxembera

Bike hêlîna azadiyê

Bike rojçêbûn û wek sorgulan vebe

Hey sertaca zemanan

Hey qiblenameya ciwanan

Hey sirûda mizgîniyê

Hey keça minê serêkaniyê