Xweparastina derûnî, hêza civakî

Ji perspektîfeke psîkiyatrîk ve, rewşa niha ya kurdan ne tenê bûyerek siyasî yan leşkerî ye. Ew kêliyek psîkolojîk a pir hesas temsîl dike ku bandorên demdirêj li ser tenduristiya takekesî, hevgirtina civakî û têkiliya di navbera kurdan û civakên ewropî de hene. Paşguhkirina vê kêliyê ne tenê bêîstîkrariya siyasî, lê di heman demê de trawmayek kûr a kolektîf bi encamên psîkososyal ên mayinde jî dixe xetereyê.

Faktorek navendî û pir caran şaş tê fêmkirin, girêdana nêzîk a di navbera gel û gerîla de ye. Ji hêla psîkolojîk ve, ev di serî de avahiyek kolektîf e ku parastin û wateyê peyda dike, ne tenê avahiyek leşkerî. Di rewşên gefên hebûnî de, civak formên rêxistinkirî yên parastina xwe bi pêş dixin ku di heman demê de fonksiyonên psîkolojîk pêk tînin: parastin, ajans û hestek ku bi tevahî bêçare nebin peyda dikin. Ji ber vê yekê, veqetandina ‘civaka sivîl’ ji ‘berxwedanê’ ne bes e. Ji bo gelek kurdan, ev girêdan îfadeyek parastina xwe ya kolektîf û mantiqa psîkolojîk a zindîmanê ye.

Rola diyasporaya kurdî li Ewropayê bi taybetî girîng e. Bi milyonan kurd niha li bajarên ewropî dijîn û di pergalên perwerdehiyê, lênihêrîna tenduristiyê û entegrasyonê de entegre ne. Lêbelê, ji hêla derûnî ve ew di rewşek aloz de ne: ji hêla fizîkî ve ew ewle ne, lê ji hêla hestiyarî ve ew bi tundî bi civatek ku di bin gefê de ye ve girêdayî ne. Ger diyaspora ji hêla siyasî, civakî û sazûmanî ve pasîf bimîne, dê pevçûnek navxweyî ya pir xeternak derkeve holê. Hestê terikandinê careke din (vê carê ne tenê ji hêla dewletan ve lê di heman demê de ji hêla civakên wan ve jî) ji nû ve trawmatîze dike.

Di pratîka klînîkî de, em dizanin ku xiyaneta dubare û bêhêziya kronîk ne dibe sedema adaptasyonê, lê dibe sedema hêrs, xerîbbûn û nexweşiyên psîkosomatîk. Ev dînamîk ne bi tenê bi takekesî ve sînorkirî ye. Ew di pergalên perwerdehiyê de belav dibe, entegrasyonê asteng dike û xetereya depresyonê, nexweşiyên fikarê û teqînên êrişkariyê zêde dike. Nerazîbûna ji civaka piranî, bêewlehî û dûrbûna navxweyî ne tercîhên îdeolojîk in, lê bersivên psîkolojîk ên pêşbînîkirî ne.

Ger ev pêvajo di qonaxek zû de neyê çareser kirin, dê encamên civakî yên demdirêj derkevin holê: dûrketina ji perwerdehiyê, kêmbûna baweriya bi saziyan, zêdebûna barê nexweşiyê û hilweşîna civakî. Ev bandor ne tenê li ser kurdan lê li seranserê civakan bandor dike. Ji perspektîfek psîkiyatrîk ve, ev zêdebûna bersivên stresê yên kolektîf e ku dikare pêşî lê were girtin.

Ji ber vê yekê, piştgiriya lezgîn a psîkolojîk, civakî û siyasî pir girîng e. Dîtin, naskirin û helwesteke zelal a hevgirtinê bandorek aramker dike. Ew nîşan didin: Hûn ne bi tenê ne. Ev nîşan ne lukseke exlaqî ye, lê faktoreke parastinê ya girîng e li dijî radîkalîzm, nefret û hilweşîna civakî.

Ji bo civateke trawmatîzekirî, hesta herî xeternak ne tirs e, lê terikandin e. Dema ku ev hest kok digire, ew dibe sedema valatiya navxweyî: vekişîna hestiyarî, qutkirina têkiliyan û windakirina berpirsiyariya civakî. Civatek ku xwe vala hîs dike, êdî nikare bi awayekî avaker entegre bibe.

Ev xal hîn nehatiye gihîştin. Lêbelê, ji perspektîfek psîkiyatrîk ve, pencereya derfetê bisînor e. Piştgirî, helwesteke zelal û hevgirtina rastîn dikarin pêvajoyê aram bikin. Ji aliyekî din ve, bêdengî, dûrbûn û nisbîbûn birînê kûrtir dikin.

Ev ne tenê li ser kurdan e.

Ev li ser pêşeroja psîkolojîk a hemû civakan e.