Em deyndarê keda jinan e!

Di rûpelên dîrokê de, dema ku behsa man û nemana civakan tê kirin, rola jinê wekî stûna sereke û bingeha hebûnê derdikeve pêş. Civaka êzidî, ku yek ji kevntirîn civakên Mezopotamyayê ye, bi hezarên salan di bin zext û fermanên giran de maye. Di nav van bahozên dîrokî de, ya ku hiştiye ev civak wateya xwe winda neke û wekî dareke berhmedar li ser xaka xwe bimîne, berxwedana jinan e. Lê gava em behsa civaka êzidî dikin, ev rol ji erkê asayî yê malbatî derbas dibe û dibe mîsyoneke pîroz a parastina bawerî, ziman û xaka pîroz.

Jinên êzidî ne tenê endamên civakê ne, ew arşîvên zindî yên çandê û parêzvanên herî xurt ên nasnameya me ne ku di nav herî kêm 74 fermanan de tucarî serê xwe neçemandine. Her kofiyek ku girêdidin, her klamek ku dibêjin û her çirayek ku vêdixin, li dijî tunekirinê serhildanek e.

Yek ji xalên herî girîng ku hiştiye civaka êzidî heta roja îro bi rûmet bimîne, rola dayikan a di parastina zimanê kurmancî de ye. Zimanê me, ji bo me ne tenê amûreke ragihandinê ye, ew mifteya baweriya me ye. Qewl, beyt û duayên Êzîdatiyê bi vî zimanî ne. Dayika êzidî bi lorîk û lavincên xwe, bingeha zimanekî resen û sade di guhê zarokên xwe de lorandine.

Dema ku dergûş tê hejandin, dayik ne tenê zarokekî radizîne, lê belê  ew bi her gotinekê re tovê zimanê dayikê di hişê nifşên nû de şîn dike. Ew zaravayê herî sade û kûr ê ku di nava malên êzidiyan de tê axaftin, encama wê keda dayikê ye ku bi sebir û evînê zimanê me ji windabûnê parastiye. Em wekî zarokên vê civakê, hîmên yekem ên ziman û edebiyata xwe di bin siya wan lorîkan de hîn bûne. Lewma zimanê me yê îro bi bîhna sînga dayikên me hatiye hûnandin. Di hawirdorekê de ku asîmîlasyonê dixwest me bişewitîne, zimanê dayikê wekî kaniyekê di bin sîbera malên me de herikî.

Di warê parastina nasnameya civakî de, jinên êzidî wekî sembola reseniyê tên naskirin. Parastina çandê tenê bi gotinan nabe, lê bi jiyan û şêweyê jiyanê pêkan e. Li vir rola cil û bergên resen derdikeve pêş. Kofiyên serê dayikên me, ku bi xeml û xêzên xwe yên taybet tên naskirin, ew nîşana rûmet, serbilindî û girêdana bi koka bav û kalan re ne.

Dayikên me  bi wan kofî û kincên xwe yên spî û rengîn, di nava dîrokê de her tim peyama "em li vir in û em xwedî nasname ne" dane cîhanê. Her derziyeke ku li ser kirasê tê xistin, çîroka êş û hêviyekê ye. Spîbûna cilên wan, nîşana paqijiya bawerî û aştiyê ye. Ev cil û berg nasnameya me ya dîtbarî ne ku li dijî her cûre polîtîkayên bişaftinê wekî mertalekî li ber xwe dane. Gava ku dijmin dixwest nasnameya me jê bibe, dayikên me bi girêdana kofiyên xwe re, dîwarên çandê bilind kirin.

Gava ku em li merasîmên olî û cejnên xwe yên pîroz dinêrin, em dibînin ku hebûna jinan giyanê dide wan civatan. Di nav hewşa Lalişa Nûranî de, di dema govenda olî de, dema ku jinên êzidî bi cil û bergên xwe yên resen destên hev digirin û bi ahengê digerin, ew dîmen dibe nîşaneya yekîtî û hevgirtina civakê.

Ew govend nîşana girêdana bi xaka pîroz û rîtuelên dînê Êzîdatiyê ye. Jin di van merasîman de parêzvanên hîmên olî ne. Ew in yên ku hînî zarokan dikin ka çawa çira bêne vêxistin û çawa rêz li pîroziyan bê girtin. Hesta pîrozbahiyê ya li malê û li perestgehê, bi destê jinê tê hûnandin. Bêyî jinan, perestgeh sar in û rîtuel kêm in. Ew "Xatûn" in, ew "Dayê" ne ku bereketa Tawisê Melek bi destên xwe li ser sifreyan û di nava civatan de belav dikin.

Lê rola jinên êzidî tenê bi mal û merasîman ve sînordar nîne. Di dîroka nêz de, di fermanên herî dawî de, me dît ku ew di parastina xakê de jî qehremanên bêdeng û carna jî şervanên pêşeng in. Dayika êzidî gava ku pêwîstî çêdibe, dibe pişta herî xurt ji bo zarokên xwe yên ku di çeperên parastina welat de ne.

Bi dehan mînakên dayikên qehreman hene ku bi çek an jî bi moralê xwe, li hemberî êrişên hov sîngê xwe kirine mertal. Wan dayikan bi perwerdeya xwe ya mêrxasî, ruhê berxwedanê di dilê ciwanan de çandiye, da ku axa pîroz a Şengalê û herêmên din nebe qurbanê tarîtiyê. Jinên ku di destê tarîtiya DAIŞê de man, lê tucarî serê xwe neçemandin û piştî rizgarkirinê dîsa bi çand û dînê xwe ve hatin girêdan, mînakên herî mezin ên vîn û îradeya mirovahiyê ne. Wan îsbat kir ku Êzîdatî ne tenê baweriyek e, lê hîmekî ji pola ye ku bi êşê tê helandin lê nayê şikandin.

Em wekî mêrên êzidî, îro li ber keda dayikên xwe  bi rêz û hurmet serê xwe ditewînin. Em deyndarên wan in, ji ber ku eger ne ji bîrewerî, sebir û berxwedana jinên êzidî biba, dibe ku îro ne zimanê me û ne jî çanda me ya dewlemend maba. Jin di nava civaka me de, di jiyana  rojan de jî ronahî parastiye. Kedê wan, bingeha manewî ya her malbateke êzidî ye.

Ew ên  di fermanan de hatin girtin û firotin lê tucarî ji eslê xwe negeriyan; ew ên  ku di kampên koçberiyê de, di bin çadiran de jî çanda xwe ji bîr nekirin û di bin her şertekî de hebûna Êzîdatiyê parastin. Ew şeref û namûsa vê axê ne. Dayika êzidî bi tiliyên xwe yên ku bîhna nan û axê jê tê, siberoja me nexşandiye.

Di encamê de, 8ê Adarê ji bo me ne tenê rojeke sembolîk a salnameyê ye; ew roja nûkirina peymana wefayê ye bi jinên civakê re. Rola jinên êzidî di dîrokê de nîşan dide ku civakek çiqasî qîmetê bide jinan, ewqasî nêzî azadî, şaristanî û serkeftinê dibe. Azadiya Şengalê bêyî azadiya jinan, parastina çandê bêyî keda dayikê ne pêkan e.

Ji ber vê yekê, erkê me ye ku em ne tenê îro, lê her roj piştgirî bidin maf û azadiya wan. Divê jinên êzidî di her qada jiyanê de di siyasetê de, di perwerdeyê de û di biryargirtinê de xwedî gotin bin. Çawa ku wan nasnameya me di fermanan de parastin, divê em jî îro mafên wan biparêzin.

Bi hêviya ku em her tim qedrê vê keda pîroz bizanibin û ji bo nifşên nû re civakek hîn azadtir ava bikin. Hezar carî pîroz be 8ê Adarê li jin û dayikên êzidî yên serbilind, li her derê cîhanê. Hûn ronahî û rûmeta me ne.