Hêvî Komelo Demokratîk o

Ê kesê ke hişmendîya înan binkewte ya, îdîa kenê ke paradîgmaya komelê demokratîkî binkewt a. A ke merdimayî kerda zerreya dojehî û her roj qeyranan virazena, Modernîteya Kapîtalîst bi xo ya. A ke merdimeyîye dojehî ra vejîya û peynî ro qeyrananê esteyan bîyara, Paradîgmaya Komelê Demokratîkî ya. Xelasîya merdimeyîye zî na paradîgma de ya.

Hêzê koalîsyonî, rêxistina HTŞ’yî ke sey verdewamê vîrdozîya DAIŞ’î yena vînayene û dewleta Tirkîya, pergala xoserîya demokratîke ke Rojava û Bakur-Rojhilatê Sûrîyeyî de ameya awankerdene sey statuyêkê sîyasî qebûl nêkerde. Heke na paradîgma heme qada Sûrîyeyî de bandor bîyayêne, potansîyelê aye estbî ke seranserê Rojhilata Navîn de vila biba. Vilabîyayîşê nê modelî yê asta herêmî de, yeno manaya pasîfîzekerdene û bêbandorkerdena pergala desthilatdar û navendparêz a esteye.

Aktorê mîyanneteweyî weş zanayêne ke pergala demokratîke ya Rojava, do asta hişmendîye de zorê yê pergala ke înan Şam de kerda desthilatdar bido. Şarê Sûrîyeyî do hişmendî û pergala Şamî ra vêşêr, hişmendîya Rojava û modelê Rojava xo rê esas bigirotêne. Lewma estebîyayîşê pergala Rojava, seba hişmendîya pergala Şamî sey gef ameye vînayene.

Tasfîyekerdena komelî

Zey ke yeno zanayene, hişmendîya HTŞ’yî ya zey mîrateya DAIŞ’î ke Şam de serdest a, seba cewherê xo yo antî demokratîk, nê rewşê de nîya ke pergala demokratîke ya Rojava û Bakur-Rojhilatê Sûrîyeyî qebûl bikero yan zî estebîyayîşê aye rê tehemul bikero. Seba nê qeyde, hedefê bingehîn ê hêrişê serê Rojava û Bakur-Rojhilatê Sûrîyeyî, tasfîyekerdena pergal û komelo demokratîk ya. Bi konsensusê hêzê mîyanneteweyî planêko sîstematîk seba şikîyayîşê vîna kurdan û tasfîyekerdena pergala demokratîke ya Bakur-Rojhilatê Sûrîyeyî merîyet de yo.

Heqeretê şaranî kerd

Tom Barrackî di vatişê xo de dîyar kerdêne ke "Rojhilata Miyanîn de dêmokrasî nêbeno, monarşî guncaw a" û qiseykerdenêka bîn de destnîşan kerdê ke: "Ma nêwaşt pergala Rojawanî Sûrîyeye de biba serdest û bandorker." Barrack bi nê vatişanê xo yê nêaqilane heqaret şaranê qedîman ê Rojhilata Mîyanîn kerd û bi şiklekê fermî mikûr amey ke ê dêmokrasî seba şaranê Rojhilata Mîyanîn layîq nêvînenê.

Hişmendîya ke dêmokrasî seba şaranê Rojhilata Mîyanîn layîq nêvînena, helbet destûr nêdana ke Bakur-Rojhilatê Sûrîyeyî de pergalêka demokratîke awan biba û aver şiro. Çimkî pergala demokratîke, seba monarşîyanê ke ê Rojhilata Mîyanîn de piştgîrîya înan kenê û seba desthilatdarîyanê nedemokratîk ê hevalbendanê xo sey metirsîyêka estebîyayîşî vînenê. Na pergala demokratîke eynî wext de Rojhilata Mîyanîn de qabê berjewendiyanê pergala modernîteya kapîtalîst yena manaya metirsîye. 

Aştî û berjewendiyê şaran û yê dewletê emperyalîstan pêser nêşinê. Lewma bi hêrişanê serê pergala xoserîya demokratîke ya Rojava û Bakur-Rojhilatê Sûrîyeyî, waştî na pergala komelparêz a demokratîke tasfîye bikerê.

Qonaxa vejîyayîşî

Vera na raştîye de, erjanê ke îdîa kenê "paradîgmaya Rayber Apo pûç bîya, pergala awankerdena komelê demokratîkî û vîrdozîya ke şarî eşkenê pîya mîyanê azadî û edaletî de bîciwîyê rincîyaya". Bêguman nê nirxandînî serê aqlêselîm û nîyeto weş nêameyê awankerdene. Ganî bêro vîrardene ke qonaxa vejîyayîşê înan de, ramanê Hz. Îsa û Hz. Mihemedî zî sey xeyal û utopya ameyêne pênasekerdene û ameyêne waştene ke merdimî ci ra dest veradê.

Êyê ke nê nirxandînanê negatîfan aver benê, esas de îdîa kenê ke merdimeyîye nêşkena azad, demokratîk û bi wayûbirayî bîciwîyo. Vatena: "Rojava de awankerdena Komelê Demokratîkî û projeya wayûbirayîya şaran rincîya", yena manaya "şarî nêeşkenê pîya bîciwîyê, tenê benê dişmenê yewbînî û yewbînî qir kenê". No zî yena manaya qebûlkerdena na îdîaye ke "merdim nêeşkeno pergalêka demokratîke, azad û adil awan bikero"

Dogmatîzm aver şîya

Labelê Rojhilata Mîyanîn dergûşa merdimayî ya û zaf nirxê gerdûnî nê erdî ra ber bi dinya şirawîyayê. Vatena "seba ke dogmatîzm û paşverûtî aver şî, henî çîyêko baş Rojhilata Mîyanîn ra nêvejîyeno", yena manaya nêvînayîşê xorînîya erjanê tarîxî yê herêm ê. Na vînayê ke bi perspektîfê oriyantalîst Rojhilata Mîyanîn ra ewnîyena ya. No şêweyê xowira kicvînayîşî yo û raştîya nê ramanan çîn a.

Êyê ke îdîa kenê fikrê cuyeya demokratîke, azad û adil a şaran şexsê Bakur-Rojhilatê Sûrîyeyî de rincîyayo, esas hişmendîya înan bi xo rincîyaya. Nê kesî êyê ke konsepta cuyeya azad û demokratîke ra bêpar ê, raştîye de koleyê ramanê teberî yê. Vatena: "Paradîgmaya komelo demokratîke, ekolojîk û azadîya cinîyan a Rayber Apo û awankerdena komelê demokratîkî ke na paradîgma pêşbînî kena rincîyaya" eynî wext de yena manaya merdimayî mehkûmê kapîtalîzmî û pergalanê zordar û mêtingerî ya û tu alternatîfê bînî çîn o.

Paradîgmaya ke Rayber Apo awan kerda, seba merdimeyîye hêvîyêka newîye û pergalêka komelî û sîyasî ya. Nê serran de ke heme nirxê merdimayî ameyê binpêkerdene, na paradîgma do roj bi roj vêşêr bêro qebûl kerdene. Vatenê "rincîyaya" tenê demagojîya kesê ke asoyê înan teng o, neteweperest ê û êyê ke teberê pergala modernîteya kapîtalîstî de tu alternatîfê bînî nêşinasnenê ya.

Zey ke ê kesê xêrnewazî îdîa kenê na paradîgma û projeya aye nêrincîyaya, bervajî aye roj bi roj wayîrvejîyayîşê şarî vêşêr beno û bêtir aver şona. Şarê dinya, kedkarî, cinîyî, ciwanî û heme hêzê ke dima azadîye de yê, na paradîgma sey hêvîya xelasiyê vînenê.

Na paradîgma 14 serrî yo bi heme kêm û kurtîyanê xo Rojava û Bakur-Rojhilatê Sûrîyeyî de kewta pratîkî. Teberê dişmenanê kurdan û dijberanê dêmokrasî ra, no model seba temamê dinya bîyo modelêkê referansî. Pratîkê Rojava îsbat kerd ke serê bingehê na paradîgma, pergalêka komelî ya newîye eşkena bêro awakerdene.

Bêguman di pratîkê Rojavayî de milê ke bêrê rexnekerdene estê. Labelê ya muhîme pergalêka ciwîyayîşê komelî yê rasteqînî ameya sazkerdene. 

Zey mînak, na pergale de cinîyî resayê asta cuyeya azade ke tu cayê dinya de mînaka aye çîn a. Kurd, ereb, çerkez, suryanî, ermenî û tirkmenî bêyî ke şer bikerê, bînê sîwana wayûbirayîye de ciwîyayî. Her çend bi hêrişê hêzê mîyanneteweyî û dişmenanê dêmokrasî derbê giranî na pergale ro dayê zî, vatena "no fikir û proje rincîya" bi tu şikilî raştîye nîşan nêdana. Çiyo ke ewro beno, hetê dişmenanê dêmokrasî ra tenê dagirkerdena tayê qadanê na projeye ya.

Xelasîya stratejîk

Vera pergala modernîteya kapîtalîst ke merdimayî ber bi çînbîyayîşî bena, eke merdim utopyayêk pêşkêşê merdimeyîye nêkero, no yeno manaya qebûlkerdena peynîya merdimeyîye. Merdimeyîye di paradîgmaya pergala Rojava de xover dana. Paradîgmaya Rayber Apo nîşan dana ke merdimayî nêmerda û "komelîbîyayîş" o ke mercê estebîyayîşê merdimî yo do bi nirxanê demokratîk newe ra ganî biba. Ma nika serranê wina de cuyenê ke pêkanîna na paradîgma mumkin a. Na paradîgma de rizgarî û xelasîya stratejîk a merdimayî esta. Labelê bi şiklêko şaş yeno fîkîrîyene ke kesêkê kurd û Rojhilata Mîyanînî ra nêeşkeno paradîgmaya wina ya rizgariya gerdûnî bîafirno (virazo).

Rayber Apo hem seba kurdan aqilêko stratejîk awan kerdo, hem zî demokratîkbîyayîşê heme welatanê herêmê sey armanc destnîşan keno. Demokratîkbîyayîşê Rojhilata Mîyanîne û aqilê kurd, nê tenê seba kurdan, do seba temamê herêmê destpêkerdena dewrêko newe biba. Aqilo ke Rayber Apo vetê werte, do eynî wext de seserra 21’an bikero seserra kurdan.

Pergala desthilatparêz

Merdimeyîye êdî nê eşkena pergala esteye ya desthilatparêz û dewletparêz qebûl bikero, ne zî neçar a pergala modernîteya kapîtalîst a zalîme qebûl bikero. Persgirêy û qeyranê sîstematîkî ke pergala kapitalîst dinya de virazena, nîşanê ma dana ke bedilnayîşê na pergale ferz o. Lewre, eke bi raştî binkewtîya pergalêk û hişmendîya aye esta, a zî pergala nêrperest, desthilatparêz, dewletparêz û modernîteya kapîtalîst bi xo ya.